понедельник, 22 февраля 2016 г.

Про счастливое сообщество

Про счастливое сообщество
Когда однажды меня спросили, что такое семья, то ответ мой был таким: «Семья – это такое сообщество людей, в котором живёт счастье. В этом сообществе нет равнодушия, а есть любовь, добро и взаимопомощь».
В счастливой семье можно спокойно обсудить любой вопрос, а если у кого-то что-то не получается, то помочь ему словом и делом.
Я считаю, что создать хорошую семью непросто, всё хорошее в жизни достаётся немалым трудом. В семье надо уметь слышать друг друга. Если на первый план всё время ставить только своё «я», то вряд ли можно создать в семье тёплые, хорошие отношения. Надо уметь уступать.
Важно, чтобы каждое утро в семье начиналось с хорошего настроения каждого члена семьи. Даже если у тебя нет хорошего настроения, не нужно показывать это другим. Наоборот, улыбайся. И проблемы разрешатся гораздо быстрее

пятница, 19 февраля 2016 г.

Անուշ պոետի Վերլուծություն

Հովհաննես Թումանյանի այս պոեմը ընկալվում է ամնա լավ պոեմներից մեկը:

Նաև իմ կարծիքով ամեն լավներ իմ կարդացած պոեմներից և ես խորհուրդ կտայ բոլոր

մարդկանց կարադան այս պոեմը: Նաև խորհուրդ կտայ որպեսզի կյանքում ճիշտ

օգտագործեք ճիշտ պահին թե կյանք թե առհասրակ շրջապատում թե առհասարակ ձեր

համար նաև կկարդաք ձեր երխնիր համար այս կյանքում ձեր և ձեր

ընտանիքին պետք կգա այս պոյեմ և դուք չեք մոռան այս հրաշալի անձնաորության

Հովհաննես Թումանյանի և պետք չէ մոռանալ: Նաև կուզեյ որ այս պոեմը ճիշտ

ընկալեք և փոխանցե ձեր սերունդներին որպեսզի Հովհաննես Թումանայնը ձեզնից

չնեղան նաև Հովհաննես Թումանյանը ձեր մասին այսքան մտածել է և քրտնաջան գրել է

այս պոյեմ և դուք նրան հարգելով կարդացեք այս պոյեմ և տեսեք թե ինչ հավես բան է

գիրք կարդալը ոչ միայն գիրք կարդալը այլ նաև դաս սովորելը:

Նա ուներ նաև եղբայր՝ Մոսին: Անուշը նաև հավատացյալ աղջիկ էր, ինչպես և իր ժամանակի բոլոր կանայք: Համբարձման տոնին վիճակ հանելիս նրան  «վատ թուղթ»է դուրս գալիս, ու նա  մտածում է, որ ինքը ամենադժբախտն է և  իր ճակատագիրը խեղվելու է: Հիշում է, որ  իրեն երեխա ժամանակ  անիծել են, քանի որ նրա մայրը հաց չէր տվել ծեր կնոջը, և դառը մտքերը տանջում են նրան: Պոեմը , իսկապես մի դժբախտ սիրո պատմություն է, որ շատ հուզեց ինձ:

четверг, 18 февраля 2016 г.

ХРАБРЫЙ НАЗАР

(в сокращении)
Было ли, не было - жил один бедняк, по имени Назар. А был он, этот Назар, человек ни к чему не способный и ленивый. До того труслив был, до того труслив, что один и шагу лишнего не ступит, хоть убей. С утра до вечера все около жены держался. Куда она - туда и он. Потому-то и прозвали его трусливым Назаром.
Вышел однажды ночью этот трусливый Назар вместе с женой за порог. Вышел он за порог, видит - ясная, лунная ночь, и говорит:
- Эх, жена! Ну и ночка! В такую ночь только и грабить караваны.
Подсказывает мне сердце: вставай, отправляйся, ограбь караван шаха, что идет из Индостана, натаскай добра полон дом!
А жена ему:
- Посмотрите-ка на этого грабителя! Помалкивай уж лучше да сиди на месте!
А Назар ей:
- Негодная ты баба! Чего не пускаешь меня ограбить караван, натаскать добра полон дом? Какой же я мужчина после этого? Для чего я папаху ношу, ежели ты смеешь перечить мне?
И долго еще Назар не унимался. Надоело это жене, вошла она в дом, заперла за собой дверь и крикнула:
- Чтоб тебе, трусу, провалиться! Ступай же теперь, грабь караваны!
Очутился Назар за порогом один, и от страха душа у него в пятки ушла.
Сколько ни просил, сколько ни умолял Назар, чтобы жена открыла дверь, так она и не открыла.
Отчаялся Назар, приткнулся к стенке и дрожал всю ночь до утра.
Лежит разобиженный Назар у стенки на солнышке - дожидается, чтобы жена вышла и впустила его в дом, а сам размышляет. Время жаркое, летнее, злые мухи одолевают, а Назар до того ленив, что неохота ему даже нос вытереть. Налетели мухи, облепили ему лицо. А когда они уж слишком начали донимать его, поднял он руку - и хлоп себя по лицу! Как хлопнул по лицу, так и посыпались раздавленные мухи.
- Ва! Что это такое? - удивился Назар.
Хотел пересчитать, сколько мух убил одним махом, да сбился. А сдается ему, что не меньше тысячи.
- Вот это да! - говорит. - А мне и невдомек было, что я такой молодец.
Ежели я одним махом могу прикончить тысячу тварей, чего же я сижу около этой негодной бабы?
Встает Назар и тут же идет прямо к сельскомy попу:
- Благослови, отец!
- Господь благословит, сын мой.
- Представь себе, отец, вот так и так...
И рассказывает Назар попу о своем подвиге, а заодно и о том, что должен бежать от жены И просит он попа записать про его подвиг, чтобы не оставаться ему в неизвестности, - пусть все читают и знают о нем.
И поп шутки ради возьми и напиши на тряпочке:
Славный герой, храбрый Назар, -
Тыща сраженных - один удар!
И вручает ему эту тряпочку.
Назар прикрепляет ее к кончику шеста, подвешивает сбоку обломок ржавой сабли, садится на соседского осла и выезжает из села.
Выезжает Назар из родного села и пускается в путь, а сам и не знает, куда этот путь ведет.
Едет он, едет, наконец оглядывается и видит - село уже далеко позади.
Тут разобрал его страх. Хочет подбодрить себя Назар и начинает мурлыкать себе под нос, напевать, разговаривать сам с собой, покрикивать на осла. Чем дальше он едет, тем больше забирает его страх, а чем страшнее ему, тем громче он горланит. А тут еще и осел принялся реветь...
От такого шума и рева разлетаются птицы с деревьев, зайцы удирают из-под кустов, лягушки из травы шлепаются в воду. А Назар горланит все громче и громче.
А когда въехал он в лес, стало ему чудиться, что из-за каждого дерева, из-за каждого куста, из-за каждого камня вот-вот выскочит и набросится на него либо зверь, либо разбойник. От ужаса он начал вопить, да так, что не дай бог никому услышать.
И что бы вы думали? В ту пору лесом беспечно брел крестьянин и вел под уздцы коня. Как услышал он этот страшный рев, остановился.
- Вай, - говорит, - горе мне! Никак, разбойники!
Оставил он коня и кинулся в придорожную чащу. Две ноги у самого было да две взял в придачу у страха - и пустился наутек.
Ну и везет же тебе, Храбрый Назар!
С ревом подъезжает он и видит - среди дороги оседланный копь стоит, дожидается его. Слезает он с осла, взбирается на оседланного коня и продолжает свой путь.
Много ли, мало ли он едет - а много или мало, одному ему ведомо, - только попадает он в какое-то село. Ни он села не знает, ни село - его. Как быть?
Куда деваться?
Вдруг слышит - откуда-то доносятся звуки зурны (духовой деревянный инструмент у народов Кавказа. - Ред.). Направляет он коня в ту сторону и попадает прямо на свадьбу.
- Добрый день!
- А-а, добро пожаловать! Честь и место.
- Пожалуйте, пожалуйте, милости просим. Гость богом послан.
Усадили Назара с его знаменем на почетное место.
Доведется ли кому-нибудь увидеть такие кушанья и напитки, какими потчевали Назара!
А гостям на свадьбе любопытно было знать, кто таков этот невиданный незнакомец. Гость, что сидел с краю, подтолкнул и спросил о том своего соседа, тот толкнул и спросил другого, и так по порядку толкали и спрашивали один другого, пока не добрались до попа, который сидел на самом почетном месте. А поп кое-как разобрал надпись на знамени гостя:
Славный герой, храбрый Назар, -
Тыща сраженных - один удар!
Разобрал и в ужасе шепнул своему соседу, этот - следующему, тот - третьему, третий - четвертому, и так до самых дверей. И все гости заговорили, что невиданный незнакомец - это сам
Славный герой, храбрый Назар, -
Тыща сраженных - один удар!
- Ну конечно, это сам Храбрый Назар! - воскликнул какой-то пустомеля. - Как он изменился! Сразу-то я и не узнал его.
И нашлись люди, которые стали рассказывать о подвигах Назара, о своем давнишнем знакомстве с ним, о днях, что вместе с ним провели.
- Как же это у такого человека нет слуги при себе? - спрашивали в недоумении некоторые.
- Такой уж у него нрав - не любит он ездить со слугами! Как-то раз спросил я его об этом, а он говорит: “На что мне слуги! Весь мир - мой покорный слуга”.
- Почему же он не носит хорошего меча, а ржавой железкой опоясался?
- В том-то и удаль его, чтобы вот этакой ржавой железкой раз хватить - тысячу сразить. С хорошим-то мечом всякий воевать горазд!
Поднялись удивленные гости и выпили за здоровье Храброго Назара. А тот, что отличался среди них умом, стал держать речь в честь Назара:
- Про твою громкую славу мы слышали давно, давно жаждали узреть твой лик, и вот сегодня мы счастливы, что зрим тебя среди нас!
Назар только вздохнул и махнул рукой.
Гости многозначительно переглянулись - дескать, понимаем, что значит этот вздох.
Ашуг, что был среди гостей, тут же сложил песню и запел:
Славим приход твой все как один,
Мощный орел наших горных вершин,
Нашей отчизны достойнейший сын,
Славный герой, Храбрый Назар, -
Тыща сраженных - один удар!
Станем служить мы тебе одному -
Стягу, мечу и коню твоему,
Гриве коня и хвосту самому,
Славный герой, Храбрый Назар, -
Тыща сраженных - один удар!
Слабых опора, страждущих друг,
Лечишь умело всякий недуг,
Спас от врагов нас, от мора и мук,
Славный герой, Храбрый Назар, -
Тыща сраженных - один удар!
И пьяные гости разошлись со свадьбы и разгласили повсюду, что едет
Славный герой, храбрый Назар, -
Тыща сраженных - один удар!
И давай рассказывать про его необычайные подвиги, давай расписывать его грозный облик. И стали повсюду новорожденным детям давать имя Назар.
А Назар покинул это селение и продолжал свой путь. Вот доехал он до зеленой лужайки. Пустил коня пастись на лугу, а шест со знаменем воткнул в землю, улегся под ним и заснул.
А надо вам сказать, что в тех местах жили семеро братьев-великанов, семеро разбойничьих атаманов, и земли эти принадлежали им, а крепость их была на вершине ближней горы. Глянули эти великаны сверху и видят - приехал кто-то и разлегся на их лугу. Удивляются великаны: кто этот бесстрашный человек и о скольких он головах, если приехал без страха, преспокойно развалился и пустил коня пастись на их лугу!
У братьев-великанов были палицы в сорок лидров (лидр - мера веса, около пяти килограммов каждая. - Ред.). Взяли они эти самые палицы в сорок лидров и пошли. Приходят и что же видят! Пасется конь, рядом спит человек, в головах у него развевается знамя, на знамени надпись:
Славный герой, храбрый Назар, -
Тыща сраженных - один удар!
- Ой, да это сам Храбрый Назар!
Прикусили себе пальцы великаны и замерли на месте.
А надо сказать, что молва, которую распустили пьяные гости после свадьбы, дошла и до них. Стоят они сами не свои, от ужаса остолбенели и ждут, когда Назар проснется.
Проснулся Назар, протер глаза и видит - над головой у него семь страшных великанов, у каждого на плече палица в сорок лидров. У Назара от страха сердце перестало биться. Спрятался он за свое знамя, дрожит, как осенний лист.
Великаны увидели, что он побледнел и задрожал, и решили: видно, рассердился, вот-вот одним махом прикончит всех. Повалились они ему в ноги и говорят:
Славный герой, храбрый Назар, -
Тыща сраженных - один удар!
Слышали мы о грозном имени твоем, очень хотели видеть тебя и счастливы теперь, что ты сам пожаловал на нашу землю. Мы все, семеро братьев, отныне твои покорные слуги. А вот и крепость наша на вершине той горы, в ней живет наша красавица-сестра. Просим оказать нам честь и отведать нашего хлеба-соли.
Тут Назар перевел дух, успокоился и сел на своего коня. А братья-великаны взяли его знамя и торжественно проводили Назара в свою крепость.
В крепости оказали ему царские почести и столько рассказывали про его удаль, так восхваляли его, что красавица-сестра влюбилась в Назара.
Нечего и говорить, что после этого почет и уважение к нему еще больше возросли.
В это самое время появился в тех краях тигр и нагнал на всех ужас. Кому другому убить тигра, как не Храброму Назару! Кто другой осмелится пойти на тигра? Все взоры обратились к Назару: на небесах - бог, на земле – Храбрый Назар!
Услыхал про тигра Назар и с перепугу бросился было бежать домой, хотел скрыться. А люди решили, что он ринулся в бой с тигром. Невеста ухватилась за него, удерживает:
- Куда же ты без оружия? Сначала оружие возьми, а потом уж иди!
Приносит она оружие, подает Назару: пусть прибавит к своей славе еще один подвиг. Берет Назар оружие и уходит. Идет он в лес, залезает на дерево и прячется, чтобы и ему не повстречаться с тигром и тигру не повстречаться с ним Съежился на суку, душа его превратилась в просяное зернышко.
А проклятый тигр, как назло, приходит и ложится под тем самым деревом. Как увидел Назар тигра - кровь так и застыла у него в жилах, в глазах потемнело, ослабли руки и ноги, и - бух! - свалился он с дерева, да прямо на зверя. Тигр в ужасе вскочил, а Назар со страху обезумел, вцепился ему в спину, прижался к его спине. Пустился разъяренный зверь бежать, да как бежать! Через горы и долины, через камни и кручи... Люди глядят и дивятся: вот тебе раз – несется Храбрый Назар на тигре!
- Эй, глядите, глядите на Храброго Назара! Оседлал тигра да и мчится на нем, как на коне!.. За ним, братцы! Бей зверя!
Осмелели все и с воем, с гиканьем бросились отовсюду - кто с кинжалом, кто с мечом, кто с ружьем, кто с дубьем - и убили тигра.
Очнулся Назар, и развязался у него язык:
- Жаль! - говорит. - Зачем вы его убили? С трудом я укротил его и сел на него верхом... Ох, и гнал же я его!
Весть эта долетела до крепости. Мужчины и женщины, взрослые и дети – весь народ высыпал встречать Назара.
Сложили про него песню и запели:
Кто из людей
Яра* смелей?
С чем нам сравнить
Пыл твой и жар,
Храбрый Назар?
Коршуном ты
Пал с высоты,
Молнией пал
В битвы разгар,
Храбрый Назар!
Мощен, удал,
Тигра взнуздал,
В горы ты взмыл,
Словно гроза,
Храбрый Назар!
В бедствии нас
Вызволил, спас.
Славься в веках,
Грозный наш яр,
Храбрый Назар!
_____________
* яр - милый, возлюбленный. - Ред.
_____________
И женили Храброго Назара на красавице - великанов. Семь дней, семь ночей свадьбу справляли, песнями молодого царя с молодой царицей славили:
Месяц на гору взошел,
Светел он недаром, -
Месяц на гору взошел,
С Храбрым схож Назаром.
Солнце ясное взошло.
С кем так солнце схоже?
Солнце ясное взошло.
Схоже с яр пригожей.
Славен царь наш и красив, ой красив!
Весь убор его красив, ой красив!
И венец его красив, ой красив!
И кафтан его красив, ой красив!
И кушак его красив, ой красив!
Славны царь наш с царицей,
Их восхвалим сторицей!
Слава, слава,
Слава яр кудрявой,
Слава яру смелому,
Слава свету целому!
А надобно вам сказать, что к сестрице великанов сватался царь соседней страны. Как узнал он, что ему отказали и выдали ее замуж за другого, - собрал войско и пошел войной на семерых братьев.
Бросились все семеро великанов к Храброму Назару, поведали ему о войне, поклонились низко, стали перед ним, ждут приказаний.
Услыхал Назар о войне и ужаснулся; выскочил, хотел удрать в родное село. А люди думают - Назар хочет сразу напасть на врагов. Загородили ему дорогу, удерживают, молят, просят: “Куда бежишь один? Что будешь делать без меча и доспехов? Или тебе головы своей не жаль?”
Принесли ему доспехи, а жена заклинает братьев не пускать Назара сражаться с врагами в одиночку.
И проходит слух среди народа и войска, а через лазутчиков - и по вражескому стану, что Храбрый Назар один-одинешенек, без оружия ринулся на поле битвы, насилу удалось удержать его. А теперь идет он, окруженный войском.
Привели на поле битвы неукротимого, лихого коня, подсадили Назара в седло.
Тут войско приободрилось, повалило за ним с криками:
- Да живет Храбрый Назар! Смерть врагу!
Ретивый конь почуял, что ездок сидит на нем дрянной, заржал, закусил удила и во весь опор помчался прямо на вражеские ряды. А войско думало, что Храбрый Назар сам погнал коня, и с победным кличем яростно бросилось вслед за ним.
Видит Назар, что не сдержать ему коня - вот-вот сбросит его конь.
Ухватился Назар за дерево, а дерево, на беду, оказалось гнилым - сук толщиной с доброе бревно переломился да так остался в руках Назара. Вражеское войско уж слышало про его удаль и без того трусило порядком, а как увидело все это своими глазами - совсем потеряло голову.
- Спасайся, кто может! Несется Храбрый Назар, вырывает деревья с корнями!
Много было перебито врагов в тот день. А те, кто остались в живых, сложили оружие к ногам Храброго Назара и поклялись быть покорными подчиниться ему.
И вот с грозного поля битвы Храбрый Назар возвратился в крепость великанов. Люди воздвиг ли в его честь триумфальные арки и вышли ему навстречу
в неописуемом восторге, с криками “ура” и “слава”, с песнями и музыкой, с цветами с посланцами и речами - одним словом, с такими почестями, что Назар совсем растерялся. С такими же почестями провозгласили его царем и возвели на трон.
И сделался Храбрый Назар царем.

Ованес Туманян — ГЛУПЕЦ

Жил когда-то бедняк. Как ни трудился он, как ни бился — все никак не мог выбиться из нужды.
И вот дошел он до отчаяния и решил: “Пойду-ка я разыскивать бога. Разыщу и узнаю, долго ли мне маяться. Да тут же и выпрошу чего-нибудь для себя”.
По дороге повстречался он с волком.
— Добрый путь, братец-человек! Куда ты идешь? — спросил волк.
— Иду к богу, — ответил бедняк, — горе свое хочу ему поведать.
— Как доберешься до бога, скажи ему: есть, мол, на свете один голодный волк, день-деньской рыщет он по горам и долинам, а пропитания, найти не может.
Спроси: долго ли тому волку голодать? И еще скажи: если ты сотворил его, так и кормить должен.
— Ладно, — молвил бедняк и продолжал путь.
Много ли, мало ли он прошел — встретил красавицу-девушку.
— Куда идешь, братец? — спросила девушка.
— К богу иду.
— Как увидишь бога, — взмолилась красавица, — скажи ему: есть одна девушка — молодая здоровая, богатая, а ни радости, ни счастья не знает. Как ей быть?
— Скажу, — пообещал бедняк и пошел своей дорогой.
Встретилось ему дерево. Хоть оно и стояло у самой реки, но совсем засохло.
— Куда ты идешь, эй, путник? — спросил дерево.
— К богу иду.
— Тогда погоди, передай богу и мои слова. Скажи ему: слыхано ли такое дело — расту я у самой речки, а круглый год стою сухим! Когда же я зазеленею?
Выслушал бедняк жалобу дерева и продол жал свой путь.
Шел он, шел, пока не дошел до бога.
Видит — восседает бог в образе седовласого старца под высокой горой, прислонясь к утесу.
— Добрый день! — молвил бедняк, став перед богом.
— Добро пожаловать, — ответил бог. — Чего тебе надо?
— Хочется мне, чтобы ты ко всем людям относился одинаково — не давал бы одному все, другому ничего. Вот я — сколько ни бьюсь, сколько ни тружусь, а все из нищеты не выбьюсь, многие же вдвое меньше меня работают, а живут в достатке и покое.
— Ладно, ступай, скоро разбогатеешь. Я пошлю тебе счастье. Живи и наслаждайся.
— У меня к тебе еще дело, господи, — сказал бедняк и поведал богу о жалобах голодного волка, красивой девушки и засохшего дерева.
Бог дал ответы на все вопросы. Бедняк поблагодарил его и ушел.
На обратном пути подошел он к засохшему дереву.
— Что сказал про меня бог? — спрашивает засохшее дерево.
— Сказал, что под тобою зарыто золото. Покуда его не откопают и не дадут твоим корням простор, тебе не зазеленеть.
— Так куда же ты уходишь? Выкопай золото, оно нам обоим пойдет впрок: ты разбогатеешь, а я зазеленею.
— Нет, некогда мне, я тороплюсь. Бог даровал мне счастье, я должен поскорее найти его и наслаждаться, — ответил бедняк и ушел.
Идет он, а красавица-девушка дорогу ему преградила:
— Какую весточку для меня несешь?
— Бог сказал: ты должна найти себе хорошего мужа. Тогда тоска отступится от тебя и заживешь ты в радости и счастье.
— Ну, если так, то будь ты моим дорогим мужем.
— Вот еще! Некогда мне. Бог обещал мне счастье, надо найти его поскорее и наслаждаться, — сказал бедняк и зашагал дальше.
На дороге поджидал его голодный волк.
Только завидел он бедняка — кинулся к нему:
— Ну, что сказал тебе бог?
— Братец ты мой, после тебя встретил я еще красавицу-девушку и засохшее дерево. Девушка хотела знать, отчего ее жизнь так безрадостна, а дерево — почему оно весной и летом не может зазеленеть. Рассказал я богу, а он и говорит: “Девушка пусть найдет себе доброго мужа, тогда будет счастлива, а дереву скажи: “Под тобою зарыто золото, надо откопать его, дать корням простор, тогда зазеленеешь”. Передал я им божье слово. Дерево сказало: “Откопай золото и возьми себе”, а девушка говорит: “Возьми меня замуж”. — “Нет, — говорю, — друзья, не могу: бог обещал мне счастье, должен я найти его и наслаждаться”.
— А про меня что сказал бог? — спросил голодный волк.
— А про тебя он сказал, что ты будешь рыскать голодным до тех пор, пока не найдешь глупца. Как сожрешь его, так и насытишься.
— Глупее тебя мне никого не сыскать, — промолвил волк и съел глупца.

среда, 17 февраля 2016 г.

Արևելյան գործընկերություն. ապագային ընդառաջ

Արևելյան գործընկերություն. ապագային ընդառաջ 

Հայաստանի Հանրապետության, Ադրբեջանի Հանրապետության, Բելառուսի Հանրապետության, Վրաստանի, Մոլդովայի Հանրապետության և Ուկրաինայի` պետության կամ կառավարության ղեկավարները և ներկայացուցիչները, Եվրոպական Միության ներկայացուցիչները և ԵՄ անդամ երկրների պետության կամ կառավարության ղեկավարները և ներկայացուցիչները հանդիպեցին Վիլնյուսում` 2013թ. նոյեմբերի 28-ից 29- ը: Գագաթնաժողովին ներկա էին նաև Եվրոպական խորհրդարանի նախագահը և Տարածաշրջանների կոմիտեի, Եվրոպական տնտեսական և սոցիալական կոմիտեի, Եվրոպական ներդրումային բանկի, Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի, Արևելյան գործընկերության տարածաշրջանային և տեղական իշխանությունների համաժողովի, ինչպես նաև Եվրոնեստ խորհրդարանական վեհաժողովի ներկայացուցիչները: 2009թ. մայիսին կայացած Պրահայի գագաթնաժողովը մեկնարկ տվեց ռազմավարական և հավակնոտ Արևելյան գործընկերությանը` որպես Եվրոպական հարևանության քաղաքականության առանձնահատուկ ձևաչափի, որը միտված է աջակցելու Արևելյան գործընկերությանը մասնակցող բոլոր արևելաեվրոպական պետություններում կայուն բարեփոխումներ իրականացնելու գործընթացին` շահագրգռված գործընկերների համար ԵՄ հետ քաղաքական ասոցացումն ու տնտեսական ինտեգրումը խթանելու նպատակով: Պրահայում և Վարշավայում համաձայնեցված օրակարգում ներառված են Արևելյան գործընկերության ուղղորդող սկզբունքները: Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները վերահաստատում են դրանք ամբողջությամբ իրականացնելու իրենց հանձնառությունը: Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցներն ամփոփեցին 2011թ. սեպտեմբերի Վարշավայի գագաթնաժողովից ի վեր Գործընկերության շրջանակներում գրանցված զգալի առաջընթացը, որը արևելաեվրոպական գործընկերներին ավելի մոտ բերեց ԵՄ-ին, և համաձայնեցին հետագա հավակնոտ օրակարգի շուրջ: Այս համատեքստում նրանք շեշտեցին համաձայնեցված հանձնառություններն իրականացնելու կարևորագույն անհրաժեշտությունը, մասնավորապես` քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական ոլորտներում բարեփոխումների առումով: Գագաթնաժողովի մասնակիցները վերահաստատում են Արևելյան գործընկերությանը տրվող կարևորությունը` ընդհանուր շահերի և հանձնառությունների, ինչպես նաև ընդհանուր սեփականության, փոխադարձ պատասխանատվության, տարբերակվածության և փոխադարձ հաշվետվողականության հիման վրա: Գործընկերությունը հիմնված է միջազգային իրավունքին և հիմնարար արժեքներին, այդ թվում` ժողովրդավարությանը, օրենքի գերակայությանը, մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանությանը, ինչպես նաև շուկայական տնտեսությանը, կայուն զարգացմանն ու արդյունավետ կառավարմանը հանձնառության վրա: 2 Արևելյան Գործընկերության մասնակից բոլոր երկրները հանձնառու են այս արժեքներին և միջազգային իրավունքի սկզբունքներին` համապատասխան միջազգային գործիքների միջոցով, և ԵՄ անդամ յուրաքանչյուր երկիր նույնպես հանձնառու է վերջիններիս` համաձայն Եվրոպական Միության պայմանագրի: Ընդունելով և ողջունելով արձանագրված առաջընթացը` նրանք նաև վկայակոչում են, որ անելիքները դեռ շատ են` ժողովրդավարությանը, հիմնարար ազատությունների պաշտպանությանը և օրենքի գերակայությանը շարունակաբար սպառնացող մարտահրավերներին արձագանքելու համար: Այս կապակցությամբ գագաթնաժողովի մասնակիցներն ընդգծում են, որ համընդհանուր այս արժեքներին հետևելու հարցում առաջընթացը կարևորվելու է, մասնավորապես, դատաիրավական մարմինների անկախությունն ու արդյունավետությունն ամրապնդելու, կոռուպցիայի դեմ արդյունավետ պայքարելու և հանրային կառավարման բարեփոխումներ իրականացնելու միջոցով: Գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են Արևելյան գործընկերությունն ամրապնդելու ուղղությամբ Վարշավայի գագաթնաժողովից ի վեր ձեռնարկված քայլերը` ժողովրդավարության, բարեկեցության, կայունության և աճող փոխգործակցության ու փոխանակումների համընդհանուր գոտի կառուցելու նպատակով: Շեշտելով ԵՄ և արևելաեվրոպական երկրների միջև ամուր կապերի զարգացման կարևորությունը` գագաթնաժողովի մասնակիցները համաձայնում են, որ ավելի սերտ համագործակցության հասնելը կարևոր է եվրոպական մայրցամաքում կայունություն և բարեկեցություն ապահովելու համար: Հակամարտությունների կարգավորումը, փոխվստահության և բարիդրացիական հարաբերությունների կառուցումը կարևոր նշանակություն ունեն տարածաշրջանում տնտեսական և սոցիալական զարգացման և համագործակցության համար: Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ջերմորեն ողջունում են ԵՄ և որոշ գործընկեր երկրների միջև նոր հավակնոտ Ասոցացման համաձայնագրեր, ներառյալ` Խորը և համապարփակ ազատ առևտրի գոտիներ (ԽՀԱԱԳ) հաստատելու ուղղությամբ արձանագրված նշանակալի առաջընթացը: Այսօր, հաջորդելով վերջերս ավարտված բանակցություններին, նախաստորագրվել են ԵՄ-Մոլդովա և ԵՄ-Վրաստան Ասոցացման համաձայնագրերը` ներառյալ ԽՀԱԱԳ դրույթները: Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ի գիտություն են ընդունում Ուկրաինայի կառավարության որոշումը ժամանակավորապես առկախել Ասոցացման համաձայնագրի և Խորը և համապարփակ առևտրի գոտու ստորագրման նախապատրաստական գործընթացը: Նրանք նաև արձանագրում են ԵՄ հետ Ուկրաինայի քաղաքական ասոցացման և տնտեսական ինտեգրման շուրջ հասարակության աննախադեպ աջակցությունը և համախմբվածությունը: ԵՄ-ն և Ուկրաինան վերահաստատում են իրենց հանձնառությունը ստորագրել այդ Համաձայնագիրը` ԵՄ-Ուկրաինա 2013թ. գագաթնաժողովին ընդգծված բոլոր երեք ոլորտներում վճռական գործողությունների և շոշափելի առաջընթացի հիման վրա: Այս ուղղությամբ արդեն իսկ արձանագրվել է կարևոր առաջընթաց: Այս Ասոցացման համաձայնագրերը, ներառյալ` ԽՀԱԱԳ դրույթները, միտված են սատարելու հեռահար քաղաքական և սոցիալ-տնտեսական բարեփոխումները և դյուրացնելու ԵՄ հետ, ԵՄ կանոններին և չափանիշներին համապարփակ մոտարկումը: Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են ԵՄ և Ադրբեջանի Հանրապետության միջև Ասոցացման համաձայնագրի շուրջ բանակցություններում 3 արձանագրված առաջընթացը և, հիմնվելով երկկողմ իրավապայմանագրային հարաբերությունների վրա, կոչ են անում շարունակել առաջընթացը: ԵՄ պատրաստակամ է մեկնարկել ԽՀԱԱԳ շուրջ բանակցությունները, որպես Ասոցացման համաձայնագրի մաս, հետևելով Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությանն Ադրբեջանի անդամակցությանը: ԵՄ-ն և Հայաստանն այսօր վերահաստատեցին Արևելյան գործընկերության շրջանակներում համագործակցությունը զարգացնելու և ամրապնդելու իրենց հանձնառությունը` փոխադարձ հետաքրքրություն ներկայացնող բոլոր ոլորտներում, շեշտելով իրենց հարաբերությունների հիմքը վերանայելու և արդիականացնելու կարևորությունը: Եվրոպական հարևանության քաղաքականության և Արևելյան գործընկերության շրջանակներում գագաթնաժողովի մասնակիցները վերահաստատում են յուրաքանչյուր գործընկերոջ ինքնիշխան իրավունքը ազատ ընտրելու Եվրոպական Միության հետ իր հարաբերություններում հավակնության մակարդակն ու նպատակները: Շարժունակության խթանումն անվտանգ և լավ կառավարվող միջավայրում մնում է Արևելյան գործընկերության կարևոր նպատակը: Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ջերմորեն ողջունում են որոշ գործընկերների կողմից արձանագրված առաջընթացը վիզաների ազատականացման ուղղությամբ` Վիզաների ազատականացման գործողությունների ծրագրերի միջոցով: Այս համատեքստում նրանք ողջունում են նաև Վիզաների դյուրացման և հետընդունման համաձայնագրերի կնքումը և իրականացումը: Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները վերահաստատում են, որ իրենք ճանաչում են որոշ գործընկերների եվրոպական ձգտումները և եվրոպական ընտրությունը և նրանց հանձնառությունը կառուցելու խորը և կայուն ժողովրդավարություն: Այս համատեքստում նրանք արձանագրում են այդ գործընկերների` հիշյալ նպատակներին հասնելու հանձնառությունը: Մասնակիցները վերահաստատում են Գործընկերության առանձնահատուկ դերը` աջակցելու նրանց, ովքեր ԵՄ հետ ավելի սերտ հարաբերությունների են ձգտում: Ասոցացման համաձայնագրերը, ներառյալ` ԽՀԱԱԳ դրույթները, կարևոր քայլ են այս ուղղությամբ: Ընդհանուր արժեքների նկատմամբ հարգանքը և Ասոցացման համաձայնագրերի իրականացումը կնպաստեն մեր հարաբերությունների ապագա աստիճանական զարգացմանը: Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները նախանշեցին հետևյալ նպատակները՝ մինչև 2015 թվականը Գործընկերության կողմից հասնելու համար.  Խորացնել ԵՄ և գործընկերների միջև հետագա հարաբերություններն ու համագործակցությունը;  Հետագա քայլեր ձեռնարկել ժողովրդավարության ամրապնդման, մարդու իրավունքների և օրենքի գերակայության նկատմամբ հարգանքը երաշխավորելու, ներառյալ` դատաիրավական համակարգի բարեփոխմանը հետամուտ լինելու և օրենքի կիրառումն ամրապնդելու միջոցով;  Ապահովել, համապատասխան դեպքերում, Ասոցացման համաձայնագրերի/ԽՀԱԱԳ դրույթների ստորագրումը և դրանց նախնական կիրառումը մինչև 2014թ. աշունը, այդպիսով սկսելով իրականացման փուլը և ապահովելով Ասոցացման համաձայնագրերի վավերացման գործընթացի առաջխաղացումը; 4  Ձևավորել, համապատասխան դեպքերում, Ասոցացման օրակարգեր` հնարավորինս սեղմ ժամկետներում 2014թ.-ին՝ որպես միջոց Ասոցացման համաձայնագրերը/ ԽՀԱԱԳ դրույթները նախապատրաստելու և իրականացնելու համար, ինչպես նաև՝ որպես դիտարկման հիմնական գործիք;  Շարունակել ԵՄ օժանդակության տրամադրումը՝ գործընկերների բարեփոխումների օրակարգերին աջակցելու նպատակով, հաշվի առնելով Ասոցացման համաձայնագրերի, ներառյալ` Խորը և համապարփակ ազատ առևտրի գոտիների ժամանակավոր կիրառումն ու իրականացումը;  Արևելաեվրոպական համապատասխան գործընկերների կողմից անդամակցում Համաեվրոպա-միջերկրածովյան ծագման արտոնյալ կանոնների տարածաշրջանային կոնվենցիային և առաջխաղացում Ընդհանուր տարանցիկ կոնվենցիային անդամակցման գործընթացում` որպես տնտեսական ինտեգրման ուղղությամբ ձեռնարկվելիք հետագա քայլեր;  Աստիճանական քայլերի միջոցով առաջխաղացում դեպի վիզաների ազատականացված ռեժիմ` համապատասխան ընթացակարգերով, առանձնացված մոտեցման հիմքով՝ պայմանով, որ բավարարված լինեն լավ կառավարվող և անվտանգ շարժունակության համար պահանջները;  Արևելյան գործընկերության գործարարության ձևաչափի ամրապնդում, ներառյալ` գործընկեր երկրներում գործարար միջավայրի զգալի բարելավման միջոցով` ի նպաստ տեղական, տարածաշրջանային և եվրոպական ՓՄՁ-երի (փոքր և միջին ձեռնարկություններ) և ընկերությունների;  Աստիճանաբար զարգացնել Գիտելիքի և նորարարության ընդհանուր տարածք՝ ի մի բերելով հետազոտությունների և նորարարության բնագավառում համագործակցության առկա ուղղությունները;  Արևելյան գործընկերության բազմակողմ ձևաչափի հետագա ամրապնդում;  Տրանսպորտի բոլոր բնագավառներում ձգտել հասնել կարգավորիչ դաշտի հետագա մոտարկմանը և իրականացնել տրանսպորտային ենթակառուցվածքային նախագծեր Արևելյան գործընկերության տրանսպորտային ցանցի երկայնքով` առկա ԵՄ ծրագրերի և գործիքների միջոցով, ձգտելով սերտորեն ներգրավել եվրոպական և միջազգային ֆինանսական կառույցներին և սահմանել առաջնային նախագծեր, որոնք ուղղված կլինեն TEN-T (Տրանս-եվրոպական տրանսպորտային ցանց) հիմնական ցանցի հետ հաղորդակցության բարելավմանը;  Խրախուսել և ամրապնդել բազմակողմ ռազմավարական նախագծերը` շահագրգիռ երկրների, ինչպես նաև Էներգետիկ համայնքի համար ընդհանուր հետաքրքրություն ունեցող ծրագրերի իրականացման համար` բարենպաստ, թափանցիկ, կարգավորիչ և ֆինանսական միջավայր ստեղծելու միջոցով;  Պետական կառավարման մարմինների ինստիտուցիոնալ կարողությունների հետագա ամրապնդում` ԵՄ կողմից աջակցությամբ;  Խրախուսել և ամրապնդել տեսանելի ու արդյունավետ բազմակողմ Առաջատար նախաձեռնությունները, ներառյալ, համապատասխան դեպքերում, համատեղելով 5 ոլորտային քաղաքականության շուրջ երկխոսությունը և ենթակառուցվածքներին աջակցությունը;  Մարդկանց միջև շփումների հետագա ամրապնդում, ներառյալ` «Էրազմուս+», «Ստեղծագործ Եվրոպա» ծրագրերը և «Հորիզոն 2020» ծրագրի շրջանակներում գործող «Մարի Սկլոդովսկայա-Կյուրի» նախագիծը Արևելյան գործընկերության երկրների մասնակիցներին հասանելի դարձնելու միջոցով;  Արևելյան գործընկերության համար Տեսանելիության ռազմավարության իրականացում: Գագաթնաժողովի մասնակիցներն ընդգծում են, որ Ասոցացման համաձայնագրերի և, համապատասխան դեպքերում, ԽՀԱԱԳ դրույթների ապագա արդյունավետ իրականացումը` բարեփոխումներով զուգորդված, կհանգեցնի ԵՄ օրենսդրության և չափանիշների հետ համապարփակ մոտարկմանը` գործընկերներին առաջնորդելով դեպի ԵՄ ներքին շուկային աստիճանական տնտեսական ինտեգրմանը և, այդպիսով, տնտեսական գոտու ստեղծմանը: Նրանք պարտավորվում են հաջորդ գագաթնաժողովին վերանայել հնարավոր հետագա քայլերը, որոնք կարող են ձեռնարկվել տնտեսական ինտեգրման առաջխաղացման համար` նպատակ ունենալով ստեղծել տնտեսական գոտի, սույն Հռչակագրի համապատասխան մասերի և Ասոցացման համաձայնագրերի/ԽՀԱԱԳ դրույթների իրականացման լույսի ներքո: Այս նպատակով կոչ է արվում Եվրոպական հանձնաժողովին, որպեսզի այն իրականացնի իրագործելիության ուսումնասիրություն` համապատասխան ժամկետներում: Գագաթնաժողովի մասնակիցները համաձայնում են, որ գործընկերների և ԵՄ միջև տնտեսական ինտեգրման նման հավակնոտ երկարաժամկետ տեսլականը ցանկալի է և նպաստում է նաև ավելի երկարաժամկետ նպատակի իրականացմանը, այն է` հիմնել Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության կանոնների և ինքնիշխան ընտրության վրա խարսխված` տնտեսական բարեկեցության ընդհանուր գոտի` համայն Եվրոպայում և դրանից դուրս: ԵՄ և իր արևելաեվրոպական գործընկերների միջև աճող հարաբերությունները, մասնավորապես` տնտեսական ինտեգրման բնագավառում, կարող են ունենալ նշանակալի ներդրում Եվրոպայի միջազգային մրցունակությունն ամրապնդելու և կայուն, ընդգրկուն, խելամիտ աճ և աշխատատեղեր ստեղծելու համար` դրանով իսկ խթանելով կայունությանը: Ավելի մեծ տարբերակվածությունը և փոխադարձ պատասխանատվությունը հնարավորություն կընձեռեն առանձին գործընկերներին ավելի լավ գնահատել իրենց ձգտումները և կարիքները: Բարեփոխումների ընթացքով կպայմանավորվի համագործակցության ինտենսիվությունը, և բարեփոխումների մեջ առավել ներգրավված գործընկերներն առավել շատ կշահեն ԵՄ հետ իրենց հարաբերություններից` խրախուսման վրա հիմնված մոտեցման («ավելին ավելիի համար») հիման վրա` ինչպես նախատեսված է վերանայված Եվրոպական Հարևանության քաղաքականությամբ: Խորացված և կայուն բարեփոխումների ջանքերը ծառայում են ընդհանուր շահին, այն է` օգնել արևելաեվրոպական երկրների առաջընթացին դեպի խորը և կայուն ժողովրդավարություններ, որտեղ գերիշխում են արդյունավետ կառավարումը, օրենքի գերակայությունը և շուկայական սկզբունքների վրա զարգացող տնտեսությունները` հավասար և կայուն զարգացումն ամրապնդելու համար: Գագաթնաժողովի մասնակիցներն ընդգծում են, որ այս հավակնոտ օրակարգը պահանջում է հասարակության ավելի լայն 6 շերտերի ներգրավումը և, հետևաբար, նրանք ողջունում են խորհրդարանների, քաղաքացիական հասարակության, տեղական և տարածաշրջանային իշխանությունների, գործարար շրջանակների և այլ համապատասխան շահագրգիռ կողմերի ներգրավումը Արևելյան գործընկերության օրակարգում: Գագաթնաժողովի մասնակիցները համաձայնեցին Գործընկերության 2014-2015թթ. ժամանակահատվածի համար վերոնշյալ ընդհանուր քաղաքական ուղենիշների շուրջ: Սույն հռչակագիրը` նոր Ասոցացման օրակարգերի և երկկողմ հարաբերություններն ուղենշող ներկայիս և ապագա այլ փաստաթղթերի ու բազմակողմ պլատֆորմների աշխատանքային ծրագրերի հետ մեկտեղ կծառայեն որպես հստակ գործողությունների ծրագիր Արևելյան գործընկերության համար 2014-2015թթ.-ին: *************** 2011-2013թթ. ընթացքում արձանագրված ձեռքբերումները և 2014-2015թթ. օրակարգը Վարշավայից Վիլնյուս ժամանակահատվածում արձանագրված առաջընթացը 1. Վիլնյուսի գագաթնաժողովը որոշիչ պահ է Արևելյան գործընկերության երկրների հետ ԵՄ հարաբերությունների առումով: Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են Վարշավայի գագաթնաժողովից ի վեր Արևելյան գործընկերության շրջանակներում արձանագրված առաջընթացը` քաղաքական ասոցացման և տնտեսական ինտեգրման խթանման, անվտանգ և արդյունավետ կառավարվող միջավայրում շարժունակության դյուրացման, բազմակողմ հարթության ամրապնդման և ոլորտային համագործակցությունը խրախուսելու առումներով: Նրանք կարևորում են Արևելյան գործընկերության ճանապարհային քարտեզի դերը` Արևելյան գործընկերության նպատակների իրականացման դիտարկման և ուղղորդման տեսանկյունից: 2. Գագաթնաժողովի մասնակիցներն ակնկալում են 2014թ.-ին հնարավորինս սեղմ ժամկետներում Վրաստանի և Մոլդովայի հետ Ասոցացման օրակարգերի կնքումը` որպես Ասոցացման համաձայնագրերի իրականացումը նախապատրաստող և դյուրացնող գործիքներ, որոնք կօգնեն ստեղծել ԵՄ հետ քաղաքական ասոցացումն ու տնտեսական ինտեգրումը դիտարկելու և զարգացնելու համապարփակ ու գործնական շրջանակ: Նրանք ողջունում են Ուկրաինայի հետ Ասոցացման օրակարգի իրականացմանն ուղղված համատեղ աշխատանքները: 3. Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները գնահատում են գործընկերների էական ջանքերը արդիականացմանն ուղղված երկարաժամկետ համապարփակ բարեփոխումներ նախաձեռնելու և իրականացնելու գործում, ինչպես նաև հետագայում դրանք շարունակելու հանձնառությունը: Նրանք գոհունակություն են արտահայտում ընդլայնված երկխոսության և համագործակցության միջոցով գործընկերների բարեփոխումներին ուղղված ԵՄ ավելացված աջակցության կապակցությամբ` ինչպես երկկողմ, այնպես էլ բազմակողմ մակարդակով: 4. Գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են 2010-2013թթ. համար 2,5 մլրդ. եվրո ԵՄ ֆինանսական նշանակալի հանձնառությունը` ուղղված ժողովրդավարական զարգացման ու պետական կառավարման մարմինների ամրապնդմանը, խելամիտ, կայուն և ընդգրկուն 7 աճին, ինչպես նաև տնտեսական զարգացմանը: Աջակցություն հայտնելով խրախուսման վրա հիմնված մոտեցման իրականացմանը, նրանք արձանագրում են 2012-2013թթ. համար լրացուցիչ նշանակալի միջոցների հատկացումը խորը և կայուն ժողովրդավարության կառուցման գործում ամենաշատ առաջընթաց ցուցաբերած երկրների համար: Նրանք ճանաչում են պետական մարմինների համապարփակ զարգացման նախաձեռնության շրջանակներում նախանշված բարեփոխումների հիմնական ոլորտներում գործադրված լուրջ ջանքերը և այդ նպատակով ԵՄ կողմից տրամադրվող կարևոր աջակցությունը: Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները գոհունակություն են արտահայտում, որ Եվրոպական ներդրումային բանկը ավելացրել է գործընկեր երկրներում վարկավորումը 170 մլն. եվրոյից` 2008թ-ին, մինչև 934 մլն. եվրո` անցյալ տարի, և որ Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկը համալրում է մասնավոր հատվածի զարգացմանն ու ենթակառուցվածքային վերականգմանն ուղղված իր շարունակական աջակցությունը քաղաքական երկխոսության և խորհրդատվության միջոցով: Նրանք ողջունում են ԵՄ անդամ պետությունների ավելացված ջանքերն Արևելյան գործընկերության նպատակներին աջակցելու ուղղությամբ, ներառյալ զարգացմանն ուղղված երկկողմ համագործակցության միջոցով: 5. Քաղաքացիների շարժունակությունը լավ կառավարվող և անվտանգ միջավայրում Արևելյան գործընկերության կարևոր տարրերից է: Վիզային ռեժիմի ազատականացումը շարունակում է ընդհանուր նպատակ լինել ինչպես առանձին գործընկեր երկրների, այնպես էլ ԵՄ համար` hօգուտ լայն հասարակության շահերի: Վիզաների ազատականացված ռեժիմի համար պատրաստվածությունը գնահատվելու է առանձնացված մոտեցման հիմքով` պայմանով, որ ապահովված կլինեն լավ կառավարվող և անվտանգ շարժունակության համար անհրաժեշտ պահանջները: Վիզաների դյուրացման և ռեադմիսիայի համաձայնագրերի արդյունավետ իրականացման առաջին քայլը արդեն ձեռնարկվել է որոշ գործընկեր երկրներում: Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են Հայաստանի Հանրապետության հետ վիզաների դյուրացման և ռեադմիսիայի համաձայնագրերի կնքումը և ակնկալում են դրանց արդյունավետ իրականացումը: Նրանք ակնկալում են ընդլայնված շարժունակության ուղղությամբ հետագա քայլերի ձեռնարկումը ԵՄ և Հայաստանի միջև: Նրանք ողջունում են վիզաների դյուրացման մասին համաձայնագրի ստորագրումը Ադրբեջանի Հանրապետության հետ այսօր և ակնկալում են, որ առաջիկայում ստորագրվելու է ռեադմիսիայի մասին համաձայնագիրը: Նրանք ակնկալում են ընդլայնված շարժունակության ուղղությամբ հետագա քայլերի ձեռնարկումը ԵՄ և Ադրբեջանի միջև: Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները նաև ակնկալում են, որ վիզաների դյուրացման և ռեադմիսիայի համաձայնագրերի շուրջ բանակցություններ կմեկնարկեն Բելառուսի հետ: Նրանք նաև խրախուսում են ԵՄ Մուտքի վիզաների կանոնակարգի ընձեռած ճկուն հնարավորությունների օգտագործումը: Այս համատեքստում Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են Մոլդովայի Հանրապետության ձեռքբերումները Վիզաների ազատականացման գործողությունների ծրագրով սահմանված միջոցառումները իրականացնելու գործում և դրա վերաբերյալ Եվրոպական հանձնաժողովի վերջին զեկույցի ներկայացումը: Նրանք ի գիտություն են ընդունում Եվրոպական հանձնաժողովի օրենսդրական առաջարկը` լրամշակելու EC 539/2001 կանոնակարգը: Նրանք նաև ողջունում են Ուկրաինայի կողմից արձանագրված զգալի առաջընթացը Վիզաների ազատականացման գործողությունների ծրագրի առաջին փուլն ավարտելու ուղղությամբ և Վիզաների ազատականացման գործողությունների ծրագրի առաջին փուլի իրականացման ընթացքում Վրաստանի կողմից արձանագրած լավ 8 առաջընթացը: Նրանք ակնկալում են այս երկրների հետ վիզաների ազատականացման երկխոսության ուղղությամբ հետագա առաջընթաց: Այդ ծրագրերը պետք է որպես նմուշ ծառայեն ԵՄ հետ վիզաների ազատականացման շուրջ երկխոսություն սկսել ցանկացող այլ գործընկեր երկրների համար` հաշվի առնելով յուրաքանչյուր երկրի առանձնահատկություններն ու առաջընթացը: 6. Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են Միգրացիայի և շարժունակության գլոբալ մոտեցմանը համապատասխան Մոլդովայի Հանրապետության, Վրաստանի և Հայաստանի Հանրապետության հետ Շարժունակության շուրջ գործընկերության արդյունավետ իրականացումը: Նրանք արձանագրում են, որ ԵՄ և Մոլդովայի Հանրապետության միջև Շարժունակության շուրջ գործընկերության գնահատումը և Միգրացիայի ընդլայնված պատկերի զարգացումն ապացուցել են միգրացիայի ոլորտում փաստերի վրա հիմնված քաղաքականության կարևորությունը, ինչը կարող է նաև ուղղորդել ԵՄ և այլ գործընկեր երկրների միջև համագործակցությունը Շարժունակության շուրջ գործընկերությունների շրջանակներում: Նրանք նաև ողջունում են Ադրբեջանի Հանրապետության հետ Շարժունակության շուրջ գործընկերության կնքման ուղղությամբ արձանագրված առաջընթացը և ակնկալում են առաջիկայում դրա ստորագրումը և նախատեսում են նման շրջանակներ հաստատել արևելաեվրոպական մյուս գործընկերների հետ: Ճանաչելով Շարժունակության շուրջ գործընկերության կարևորությունը` որպես միգրացիայի և շարժունակության ոլորտում համագործակցությունն ամրապնդող հիմնական երկկողմանի շրջանակ, գագաթնաժողովի մասնակիցները կոչ են անում մասնակից ԵՄ անդամ պետություններին ու արևելաեվրոպական գործընկերներին ավելի մեծ ներգրավվածություն ցուցաբերել դրանց արդյունավետ իրականացման գործում: 7. Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են ընդլայնված համագործակցությունն ու արձանագրված առաջընթացն ազատության, անվտանգության և արդարադատության ոլորտներում, ինչպես նաև 2013թ. հոկտեմբերի 7-ից 8-ը Լյուքսեմբուրգում կայացած Արևելյան գործընկերության` արդարադատության և ներքին գործերի առաջին նախարարական հանդիպման արդյունքները: Այս բնագավառում բարեփոխումների արդյունավետ իրականացումը նպաստելու է ԵՄ և իր գործընկերների միջև համագործակցության հետագա զարգացմանը: Արդարադատության ոլորտում մի քանի երկրներում մեկնարկել և իրականացվել են համագործակցության խոշոր ծրագրեր` նպաստելով ժողովրդավարական կառավարման բարելավմանը: 8. Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են Արևելյան գործընկերության բազմակողմ հարթության շրջանակներում ծավալվող գործունեության աճը, որը համալրում է նաև երկկողմ երկխոսությունն ու համագործակցությունը: Նրանք ընդգծում են Արևելյան գործընկերության դերակատարների ներգրավվածության կարևորությունը Գործընկերության բազմակողմ ձևաչափի բոլոր համապատասխան գործընթացներում: Գործընկերության բազմակողմ ձևաչափը կարևոր հարթակ է ծառայել բարեփոխումների և արդիականացման ուղղությամբ գործընկեր երկրների կողմից ձեռնարկվող քայլերի վերաբերյալ տեղեկատվության և փորձի փոխանակման համար: Այն լրացուցիչ հնարավորություն է հանդիսացել գործընկերների բարեփոխումների ջանքերին աջակցելու և, համապատասխան դեպքերում, մոտարկումը դյուրացնելու առումով: Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են աճող բազմակողմ համագործակցությունը այնպիսի բնագավառներում, ինչպիսիք են առևտուրն ու տնտեսական համագործակցությունը, վիճակագրությունը, մաքսային, հարկային ոլորտները, 9 սահմանների կառավարումը, էներգետիկան, տրանսպորտը, բնապահպանությունն ու կլիմայի փոփոխությունը, կրթությունը, երիտասարդության և ուսուցման հետ կապված հարցերը, մշակույթը, գործարար միջավայրը, այդ թվում ՓՄՁ վերաբերյալ քաղաքականությունը, աղետային ռիսկերի նվազեցումը, գիտահետազոտական և նորարար գործունեությունը, տեղեկատվական հասարակությունն ու զանգվածային լրատվամիջոցները, գյուղատնտեսությունն ու գյուղական վայրերի զարգացումը, միգրացիայի և ապաստանի ոլորտները, պետական կառավարման ոլորտում բարեփոխումները, կոռուպցիայի դեմ պայքարը: Այս առումով Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են համագործակցության նախաձեռնությունների իրականացման առումով արձանագրված առաջընթացը, ներառյալ Առաջատար նախաձեռնությունները, ինչը շոշափելի օգուտներ է բերում գործընկեր երկրների քաղաքացիներին: 9. Գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են Արևելյան գործընկերության ոչ- պաշտոնական երկխոսությունների մեկնարկը և հաջողությամբ կայացած բոլոր երեք փուլերը (2012թ. հուլիսին՝ Քիշնևում, 2013թ. փետրվարին՝ Թբիլիսիում, և 2013թ. սեպտեմբերին՝ Երևանում): Այս ձևաչափը խթանել է արտաքին գործերի նախարարների միջև կանոնավոր, ոչ-պաշտոնական փոխանակումները՝ ինչպես Արևելյան գործընկերության օրակարգի, այնպես էլ արտաքին քաղաքականությանն առնչվող, ընդհանուր հետաքրքրություն ներկայացնող հարցերի շուրջ և զարգացրել է Արևելյան գործընկերության շրջանակներում համագործակցությունը մի շարք կարևոր ոլորտներում ՝ գործընկեր երկրների համապատասխան նախարարների ներգրավվածությամբ: Նրանք ցանկանում են, համապատասխան դեպքերում, խորացնել քաղաքական ասոցացումը, ավելացնել քաղաքական և անվտանգության քաղաքականության ներդաշնակեցումը և արտաքին քաղաքականության ոլորտում արդյունավետությունը: 10.Գագաթնաժողովի մասնակիցները ընդգծում են արտաքին և անվտանգության քաղաքականության ոլորտում երկխոսության և համագործակցության կարևորությունը՝ որպես ԵՄ և շահագրգռված գործընկերների միջև քաղաքական ասոցացման ամրապնդման կարևոր բաղադրիչ: Նրանք ողջունում են ԸԱՊՔ (ընդհանուր անվտանգության և պաշտպանության քաղաքականության) հարցերով փորձագիտական խմբի ստեղծումը՝ ԸԱՊՔ հարցերով զարգացումների վերաբերյալ երկխոսությունը դյուրացնելու նպատակով, ներառյալ ԸԱՊՔ ճգնաժամային կառավարման գործողությունների ու վարժանքների շուրջ: Ավելին, Գործընկերության երկկողմ հարթության ներքո, ԸԱՊՔ մասնակցության շրջանակային համաձայնագրերի կնքումն ու իրականացումը գործընկեր երկրների համար իրավական հիմք և գործնական միջոցներ է ապահովում ԵՄ կողմից գլխավորած ճգնաժամային կառավարման գործողություններում ներգրավվելու համար: Նրանք ողջունում են Ուկրաինայի ներդրումը ԵՄ մի շարք գործողություններում: Գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են Մոլդովայի Հանրապետության հետ Մասնակցության շրջանակային համաձայնագրի ստորագրումն ու ուժի մեջ մտնելը, ինչպես նաև ԵՄ գործողություններին մասնակցելու հետաքրքրությունը, ողջունում են Մասնակցության շրջանակային համաձայնագրի ստորագրումը Վրաստանի հետ այսօր և արձանագրում են, որ քննարկվում է այլ գործընկերների հետ բանակցություններ մեկնարկելը: Այս համատեքստում գագաթնաժողովի մասնակիցները նաև կարևորում են Ծառայողական տեղեկատվության փոխանակման մասին շրջանակային համաձայնագրերի կնքումը ԸԱՊՔ առաքելություններին մասնակցող շահագրգռված գործընկերների հետ: 10 11. Տրանսպորտի հարցերով համագործակցության վերաբերյալ, Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են ԵՄ և արևելաեվրոպական տարածաշրջանի միջև ենթակառուցվածքային կապերի բարելավման ուղղությամբ արձանագրված առաջընթացը: Նրանք վկայակոչում են 2013թ. հոկտեմբերի 9-ին Լյուքսեմբուրգում կայացած Արևելյան գործընկերության` տրանսպորտի հարցերով նախարարական հանդիպման ժամանակ Արևելյան գործընկերության տարածաշրջանային տրանսպորտային ցանցի ուղենշող քարտեզի ընդունումը, որն ուրվագծում է Տրանս-եվրոպական տրանսպորտային ցանցի հետ կապերը և դրան առնչվող առաջնահերթ նախագծերի ցանկը` որպես տրանսպորտային և նյութատեխնիկական կապերի բարելավման ուղղությամբ ձեռնարկվող առաջին հստակ քայլեր: Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են Ուկրաինայի հետ Ընդհանուր ավիացիոն գոտու համաձայնագրի նախաստորագրումը և նման համաձայնագրերի հաջողությամբ կնքումն ու իրականացումը Վրաստանի և Մոլդովայի Հանրապետության հետ, ինչի շնորհիվ ճամփորդողներին ընձեռնվում են ընտրության ավելի լավ հնարավորություններ: Նրանք ողջունում են Ադրբեջանի հետ Ընդհանուր ավիացիոն գոտու համաձայնագրի շուրջ բանակցությունների մեկնարկը: Նրանք նաև արձանագրում են Հայաստանի պատրաստակամությունը բանակցություններ սկսել Ընդհանուր ավիացիոն գոտու համաձայնագրի շուրջ: Բոլոր այդ համաձայնագրերը կարևոր ներդրում են ապահովում Արևելյան գործընկերության հիմնական նպատակի իրականացման` ԵՄ իր գործընկեր երկրներին ավելի մոտ դարձնելու առումով: 12. Շահագրգիռ մասնակիցները ողջունում են փոխադարձ էներգետիկ անվտանգության բարձրացմանն ուղղված համատեղ աշխատանքը, այդ թվում` ցանցի զարգացումների և ԵՄ ներքին էներգետիկ շուկային աստիճանաբար ինտեգրվելու և միջսահմանային առևտուրը խթանելու միջոցով: Նրանք խրախուսելու են էներգետիկ անվտանգության, տրանսպորտի և մատակարարման ընդգրկուն և բաց քաղաքականություն: Նրանք ի գիտություն են ընդունում Հարավային միջանցքի բացման ուղղությամբ կարևոր զարգացումները, ներառյալ Հարավկովկասյան խողովակաշարի, Տրանս-ադրիատիկ խողովակաշարի ծրագրավորված արդիականացումը, ինչպես նաև Կասպից տարածաշրջանը ԵՄ հետ անմիջապես կապող գազային փոխադրման այլ ենթակառուցվածքների զարգացումը: Նրանք արձանագրում են Ադրբեջանի ռազմավարական դերը Եվրոպայի համար էներգակիրների մատակարարման դիվերսիֆիկացման առումով: Նրանք ակնկալում են ԵՄ շարունակական աջակցությունն Ուկրաինայի գազային փոխադրման համակարգի արդիականացման համար` որպես եվրոպական ցանցի կարևոր մաս, ինչպես նաև Ուկրաինայի շարունակական ջանքերը` գազամատակարարման հատվածում հետագա անհրաժեշտ բարեփոխումներ ձեռնարկելու ուղղությամբ, և միջազգային ֆինանսական կառույցների հետ երկխոսության ավարտը` արտակարգ իրավիճակներում գազի տարանցման նախագծի առաջին վարկը տրամադրելու համար: Նրանք արձանագրում են ԽՀԱԱԳ շրջանակներում էներգետիկային առնչվող կարևոր դրույթները, Ուկրաինայի և Մոլդովայի Հանրապետության աշխատանքը Էներգետիկ համայնքի շրջանակներում ստանձնած պարտավորություններն իրականացնելու ուղղությամբ, Ուկրաինայի հետ ընթացող աշխատանքը երկկողմանի գազային հոսքեր ապահովելու ուղղությամբ, Խորվաթիան, Հունգարիան և Ուկրաինան կապող Ադրիատիկ գազային միջանցքի զարգացումը, Ադրբեջան-Վրաստան-Ռումինիա կապող գազատարի (AGRI LNG նախագծի) նախապատրաստման ուղղությամբ ձեռնարկվող քայլերը, Մոլդովայի Հանրապետության և ԵՄ միջև գազի և էլեկտրականության փոխմիացությունների առաջնահերթ նախագծերի որոշման հարցում առաջընթացը: Նրանք նաև ի գիտություն են ընդունում Էներգետիկ համայնքին անդամակցելու Վրաստանի 11 հայտը: Նրանք արձանագրում են Էներգետիկ համայնքում Հայաստանի ակտիվ դիտորդությունը: Քննարկումներն ապացուցել են, որ կան իրական հնարավորություններ, որպեսզի Ուկրաինան գազամատակարարման ասպարեզում հանդես գա որպես արևելաեվրոպական կարևոր հանգույց` գազի փոխադրման և պահպանման կարողությունների օգտագործման արդյունավետ երկարաժամկետ ռազմավարությունը մշակելուց հետո` Էներգետիկ համայնքի շրջանակներում Ուկրաինայի պարտավորություններին համահունչ և բոլոր համապատասխան կողմերի ներգրավվածությամբ: Գագաթնաժողովի մասնակիցներն արձանագրում են Եվրոպայի էներգետիկ անվտանգության առումով Բելառուսի կարևոր ներդրումը` ապահովելով էներգակիրների էական տարանցում, և նրանք աջակցություն են արտահայտում հետագա երկխոսությանը` Եվրոպական հանձնաժողովի և Բելառուսի Հանրապետության կառավարության միջև 2009թ. Համագործակցության հռչակագրի հիման վրա: Երկխոսությունը կենտրոնացել է էներգետիկ անվտանգության, կարգավորիչ հարցերի, ցանցերի, էներգաարդյունավետության և վերականգնվող էներգետիկայի շուրջ: Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են Ուկրաինայի լիարժեք մասնակցությունը, ներառյալ անկախ փորձաքննության գործընթացը, ինչպես նաև Հայաստանի ու Բելառուսի ակտիվ մասնակցությունը ԵՄ միջուկային սթրես թեստերին: Նրանք ողջունում են միջուկային անվտանգության ոլորտում աճող համագործակցությունը և խրախուսում թափանցիկությունը, տեղեկատվության հասանելիությունը և միջուկային անվտանգությանն ու բնապահպանությանն առնչվող միջազգային համաձայնագրերի դրույթներին լիակատար համապատասխանությունը: 13. Գագաթնաժողովի մասնակիցները շեշտում են կրթության, երիտասարդության և մշակույթի ոլորտների կարևորությունը: Նրանք ողջունում են ԵՄ և արևելաեվրոպական գործընկերների միջև կրթական փոխանակումների ու համագործակցության աճը՝ «Տեմպուս» և «Էրազմուս Մունդուս» ծրագրերի միջոցով, որոնց շնորհիվ, 2011թ-ից սկսած, հնարավոր է դարձել ֆինանսավորել ավելի շատ թվով փոխանակումներ և կրթաթոշակներ ավելի շատ մասնակիցների համար: Ի լրումն, Արևելյան գործընկերության «Երիտասարդության պատուհան» ծրագրի շնորհիվ էապես ավելացել է համատեղ նախագծերում ներգրավված երիտասարդների և երիտասարդ աշխատակիցների թիվը: Գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են այն նպատակները, որոնք տեղ են գտել մշակույթի հարցերով 2013թ. հունիսի 27-ից 28-ը Թբիլիսիում կայացած Արևելյան գործընկերության նախարարական հանդիպմանը ընդունված Հռչակագրում, ինչպես նաև կրթության հարցերով 2013թ. սեպտեմբեի 13-ին Երևանում կայացած Արևելյան գործընկերության ոչ-պաշտոնական երկխոսության արդյունքները: Նրանք նաև ողջունում են Արևելյան գործընկերության Երիտասարդության ֆորումի մեկնարկը, որը տեղի է ունեցել 2013թ. հոկտեմբերի 22-ից 25-ը` Կաունասում: 14. Գագաթնաժողովի մասնակիցները ընդգծում են գյուղատնտեսության և գյուղական վայրերի զարգացման դերը գործընկեր երկրների կայուն և ընդգրկուն զարգացման հարցում, ինչպես նաև իրենց բնակչությանն անվտանգ, բազմազան և բարձրորակ սնունդ ապահովելու կարևորությունը: Նրանք ակնկալում են ընդլայնված ոլորտային համագործակցություն` Եվրոպական հարևանության ծրագրի Գյուղատնտեսության և գյուղական վայրերի զարգացման նախաձեռնության (ENPARD) շրջանակներում: Գագաթնաժողովի մասնակիցները նաև ողջունում են գյուղատնտեսության և գյուղական վայրերի զարգացման հարցերով բազմակողմ փորձագիտական խմբի ստեղծումը` 12 արտացոլելով գործընկեր երկրներում գյուղագործության և գյուղական համայնքների կարևորությունը: Նրանք նաև ողջունում են տարածաշրջանային զարգացման խոշոր ծրագրերը, որոնք օժանդակում են գործընկեր երկրներին նվազեցնելու տնտեսական, սոցիալական և տարածաշրջանային անհավասարությունները: Գագաթնաժողովի մասնակիցները շեշտում են Աշխարհագրական անվանումների պաշտպանության կարևորությունը ԵՄ և գործընկերների միջև գյուղատնտեսական ապրանքների և սննդամթերքի արդար առևտրային հարաբերությունները զարգացնելու տեսանկյունից` ողջունելով այդպիսի համաձայնագրերի կնքումը Վրաստանի և Մոլդովայի Հանրապետության հետ և Ուկրաինայի ԽՀԱԱԳ նախաստորագրված տեքստում համապատասխան դրույթների ընդգրկումը: 15. Գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են գիտահետազոտական և նորարարական գործունեության հարցերով համագործակցության ընդլայնումը: Շարունակել է աճել 7-րդ շրջանակային ծրագրին գիտաշխատողների, գիտահետազոտական կազմակերպությունների և այլ շահագրգիռ կողմերի, ներառյալ արդյունաբերական ոլորտի ներկայացուցիչների մասնակցությունը, հատկապես թեմատիկ գիտահետազոտական աշխատանքներում: Գագաթնաժողովի մասնակիցները նաև ողջունում են Արևելյան գործընկերության շրջանակներում գիտահետազոտական և նորարարական գործունեության հարցերին նվիրված փորձագիտական խմբի ստեղծումը: 16. Գագաթնաժողովի մասնակիցները շեշտում են բնապահպանության կարևորությունը, որպես համագործակցության առաջնահերթ ոլորտ, որը փոխադարձ հետաքրքրություն է ներկայացնում ԵՄ և գործընկեր երկրների համար` ինչպես շրջակա միջավայրի, այնպես էլ տնտեսության տեսանկյունից: Նրանք ողջունում են այն առաջընթացը, որն արձանագրվել է կանաչ տնտեսության սկզբունքների ներդրման, բնապահպանական կառավարման ամրապնդման և բազմակողմ բնապահպանական համաձայնագրերի իրականացման գործում: Նրանք ճանաչում են օժանդակող տարբեր ծրագրերի դերը բնապահպանության և կլիմայի փոփոխության հարցերով տարածաշրջանային համագործակցությունը խթանելու առումով, նաև Ռիո+20 գործընթացի համատեքստում, ներառյալ կայուն զարգացման նպատակների ձևավորումը: 17. Աղետային ռիսկերի նվազեցման հետ կապված, Գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են ռիսկերի տարածաշրջանային էլեկտրոնային ատլասի ստեղծումը և շեշտում են արտակարգ իրավիճակներում արձագանքի ԵՄ մեխանիզմներին գործընկեր երկրներին մոտեցնելու, ինչպես նաև աղետների հանդեպ դիմադրողականության, աղետների կանխարգելման և կառավարման կարողություններն ամրապնդելու կարևորությունը: Նրանք նաև ողջունում են քաղաքացիական պաշտպանության ոլորտում համագործակցության նպատակով Եվրոպական հանձնաժողովի և Մոլդովայի Հանրապետության միջև ստորագրված Վարչական պայմանավորվածությունը: 18. Տեղեկատվական հասարակության և զանգվածային լրատվամիջոցների ոլորտում Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են համապատասխան գործընկեր երկրների կողմից իրենց օրենսդրությունն ու կարգավորիչ դաշտը էլեկտրոնային հաղորդակցությանը վերաբերող ԵՄ օրենքներին և կանոնակարգերին մոտարկելու ուղղությամբ իրականացված աշխատանքները: Բացի այդ, մասնակիցները ողջունում են գործընկեր երկրներում կրթության և գիտահետազոտական գործունեության համար 13 էլեկտրոնային ենթակառուցվածքների հետագա զարգացման նպատակով իրականացված աշխատանքները: 19. Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են արևելաեվրոպական գործընկերների աճող մասնակցությունը ԵՄ ծրագրերին և համագործակցությունը ԵՄ գործակալությունների հետ: Վերջին երկու տարիների ընթացքում որոշ գործընկերներ նաև մասնակցել են մի շարք ԵՄ ծրագրերի հատուկ բաղադրիչներին կամ նախագծերին: Մոլդովայի Հանրապետությունը ասոցացվել է գիտահետազոտական և տեխնոլոգիական մշակումների ԵՄ 7-րդ շրջանակային ծրագրի հետ: Նրանք ակնկալում են, որ առաջիկայում ուժի մեջ կմտնի Հայաստանին նոր ԵՄ ծրագրերին մասնակցելու հնարավորություն ընձեռող Արձանագրությունը: Նրանք ակնկալում են Ադրբեջանին և Վրաստանին ԵՄ ծրագրերին մասնակցելու հնարավորություն ընձեռող Արձանագրությունների ստորագրումը: Ստորագրվել են ԵՄ գործակալությունների հետ երկկողմ համագործակցության համաձայնագրեր, այդ թվում` Հայաստանի ու Մոլդովայի Հանրապետության կողմից` Ավիացիայի անվտանգության եվրոպական գործակալության (EASA) հետ, Վրաստանի ու Մոլդովայի Հանրապետության կողմից` Եվրոպական ոստիկանական քոլեջի (CEPOL) հետ, Մոլդովայի Հանրապետության կողմից` Թմրամիջոցների և թմրամոլների մոնիտորինգի եվրոպական կենտրոնի (EMCDDA), Խարդախության դեմ պայքարի եվրոպական գրասենյակի (OLAF) հետ, Վրաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի կողմից` Ֆրոնտեքսի հետ: 20. Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են մակրոտնտեսական կանոնավոր երկխոսությունները, ներառյալ գործընկեր երկրների հետ մակրոտնտեսական տեղեկատվության և վերլուծությունների փոխանակումը մակրոտնտեսական կառավարումն ամրապնդելու և տնտեսական կայունությանը նպաստելու նպատակով: 2011թ. սեպտեմբերից սկսած` ԵՄ իրականացրել է մակրոֆինանսական աջակցության ծրագրեր Մոլդովայի Հանրապետության և Հայաստանի հետ` վերջիններիս տնտեսական ճգնաժամին արձագանքելու նպատակով: Հաստատվել է Վրաստանին ուղղվող մակրոֆինանսական աջակցության վերաբերյալ օրենսդրական որոշումը, և ստորագրվել են Ուկրաինային տրամադրվող մակրոֆինանսական աջակցության մասին Փոխըմբռնման հուշագիրը, ինչպես նաև Վարկային համաձայնագիրը: 21. Գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են գործընկեր երկրներում ՓՄՁ քաղաքականության գնահատման, դիտարկման և իրականացման նպատակով կատարված աշխատանքներն ու նախագծերը՝ Եվրոպայի փոքր ձեռնարկությունների մասին ակտի (Small Business Act for Europe /SBA) սկզբունքներին համապատասխան: 22. Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները արձանագրում են ԵՄ և Բելառուսի միջև ընդլայնված երկկողմ ոլորտային երկխոսությունները այնպիսի հարցերի շուրջ, ինչպիսիք են տնտեսական և ֆինանսական համագործակցությունը, բնապահպանությունն ու կրթությունը: Նրանք խրախուսում են այդ ոլորտային երկխոսությունների հետագա զարգացումը: 23. Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները վկայակոչում են Արևելյան գործընկերության շրջանակներում քաղաքացիական հասարակության արժեքավոր դերը: Նրանք ընդունում են, որ քաղաքացիական հասարակությունը հանդիսանում է արդյունավետ գործող ժողովրդավարական համակարգի անբաժան մասը: Նրանք ընդգծում 14 են քաղաքացիական հասարակության ներդրումը Արևելյան գործընկերության շրջանակներում իրականացվող բոլոր ծրագրերում, ներառյալ Քաղաքացիական հասարակության ֆորումի և դրա ազգային պլատֆորմների միջոցով: Նրանք ողջունում են քաղաքացիական հասարակությանը տրամադրվող աջակցությունը Հարևանության քաղաքացիական հասարակության գործիքի միջոցով: Նրանք ողջունում են 2013թ. հոկտեմբերի 4-ից 5-ը Քիշնևում կայացած Արևելյան գործընկերության քաղաքացիական ֆորումի 5-րդ հանդիպման արդյունքները և Քաղաքացիական ֆորումի մշտական քարտուղարության ստեղծումը: Նրանք ողջունում են Քաղաքացիական հասարակության ֆորումի 6-րդ հանդիպման անցկացումը Վրաստանում: Խրախուսելի է Քաղաքացիական հասարակության ֆորումի ներկայացուցիչների մասնակցությունը բազմակողմ պլատֆորմների հանդիպումներին: 24. Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են նաև այլ շահագրգիռ կողմերի հետ ամրապնդված համագործակցությունը, այդ թվում Եվրանեստի, Տարածաշրջանային և տեղական իշխանությունների համաժողովի և Արևելյան գործընկերության բիզնես ֆորումի հետ: 25. Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են Արևելյան գործընկերության տեսանելիության բարձրացմանն ուղղված ջանքերը` շեշտելով տեսանելիության ռազմավարության իրականացումն ուժեղացնելու անհրաժեշտությունը, այդ թվում` քաղաքացիական հասարակության ներգրավվածությամբ: Նրանք կոչ են անում ջանքեր գործադրել Արևելյան գործընկերության վերաբերյալ արևելաեվրոպական գործընկեր երկրներում իրազեկության հետագա բարձրացման նպատակով: Նրանք ողջունում են Վրաստանի կառավարության կողմից 2014-2017թթ. համար հաղորդակցության և տեղեկատվության ռազմավարության ընդունումը: Նրանք ողջունում են Վարշավայի գագաթնաժողովից ի վեր գործընկեր երկրներում ստեղծվող ԵՄ տեղեկատվական կենտրոնների ավելացումը: 26. Գագաթնաժողովի մասնակիցներն ի գիտություն են ընդունում դոնորային համակարգմամբ և, ընդհանուր առմամբ, Արևելյան գործընկերության զարգացմամբ հետաքրքրված միջազգային ֆինանսական կառույցների և երրորդ երկրների հետ համագործակցությունը, ներառյալ ոչ-պաշտոնական Տեղեկատվական և համակարգման խմբի միջոցով, չսահմանափակելով երրորդ երկրների հետ համագործակցության սկզբունքները, ինչպես սահմանված են Պրահայի հռչակագրում: Արևելյան գործընկերության հաջորդ փուլը 27. Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները համաձայնում են Արևելյան գործընկերության` հաջորդ երկու տարիների համար ապագային միտված օրակարգի շուրջ, որը կամրապնդի և կզարգացնի քաղաքական ասոցացման և տնտեսական ինտեգրման գործընթացը: Գործընկերությունը ականատես կլինի ԵՄ և համապատասխան գործընկերների համար մարտահրավերներով որակական անցմանը` համաձայնագրերի բանակցություններից դրանց արդյունավետ իրականացմանը: Գագաթնաժողովի մասնակիցները ճանաչում են, որ այս համաձայնագրերի իրականացումը` քաղաքականության, տնտեսության և հասարակության համապարփակ արդիականացմանն ուղղված հեռահար նպատակներով հանդերձ, զգալի քաղաքական կամք է պահանջելու անհրաժեշտ բարեփոխումները կատարելու նպատակով` ի շահ գործընկեր երկրների 15 քաղաքացիների: ԵՄ շարունակում է հանձնառու լինել այս գործընթացում գործընկերներին աջակցելուն, առաջընթացը գնահատելով ամենամյա Առաջընթաց գնահատող զեկույցների միջոցով, որոնք ներկայացվում են Հանձնաժողովի և Բարձր հանձնակատարի կողմից: Սա նաև կպահանջի գործընկեր երկրների իշխանություններից մեկնարկել տեղեկատվական և հաղորդակցման համապարփակ քարոզարշավներ՝ լայն հասարակական ներգրավվածություն ապահովելու նպատակով` ԵՄ կողմից համապատասխան օժանդակությամբ: Գագաթնաժողովի մասնակիցները շեշտում են երկկողմ հարաբերություններում տարբերակման կարևորությունը` համադրելով այն բազմակողմ համագործակցության հետագա ընդարձակման հետ: 28. Վկայակոչելով Պրահայի և Վարշավայի հռչակագրերում արտացոլված հակամարտությունների շուտափույթ խաղաղ կարգավորման վերաբերյալ հայտարարությունները, Վիլնյուսի գագաթնաժողովի մասնակիցները ողջունում են ԵՄ մտադրությունը ամրապնդելու իր ներդրումը` կայունության և բազմակողմ վստահության ամրապնդման հետագա խթանման գործում առաջընթացը խրախուսելու նպատակով: Նրանք ողջունում են ԵՄ դերակատարման ամրապնդումը հակամարտությունների կարգավորմանն ու վստահության ամրապնդմանն ուղղված ջանքերում` գոյություն ունեցող համաձայնեցված ձևաչափերի և գործընթացների շրջանակներում կամ ի աջակցություն վերջիններիս, ներառյալ, համապատասխան դեպքերում, տեղում ներկայացվածություն ապահովելու միջոցով: Նրանք ընդգծում են հակամարտությունների շուտափույթ խաղաղ կարգավորման անհրաժեշտությունը` միջազգային իրավունքի սկզբունքների և նորմերի հիման վրա: Նրանք ողջունում են Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների միջև, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ Վիեննայում վերջերս կայացած հանդիպումը և նախագահների համաձայնությունն առաջ տանել բանակցությունները Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության խաղաղ կարգավորման ուղղությամբ: Մասնակիցներն աջակցում են Հարավային Կովկասի ու Վրաստանի ճգնաժամի հարցերով ԵՄ հատուկ ներկայացուցչի գործունեությանը: Նրանք ընդգծում են 2008թ. օգոստոսի 12-ի հրադադարի համաձայնագրի լիակատար իրականացման անհրաժեշտությունը և Վրաստանում ԵՄ դիտարկման առաքելության՝ տեղում ներկայացված լինելու կարևորությունը: Մասնակիցները շեշտում են ԵՄ դիտարկման առաքելության մանդատի լիակատար իրականցման անհրաժեշտությունը և վերահաստատում են Ժնևի միջազգային քննարկումներին իրենց աջակցությունը: Մասնակիցները շեշտում են Մերձդնեստրյան հակամարտության կարգավորման հարցում առաջընթացի կարևորությունը և ակնկալում են բանակցությունների` «5+2» ձևաչափով առաջխաղացումը համաձայնեցված օրակարգի բոլոր երեք փաթեթներով, մասնավորապես, ինստիտուցիոնալ, քաղաքական և անվտանգության հարցերով: Նրանք նաև բարձր են գնահատում Մոլդովայի Հանրապետության և Ուկրաինայի միջև ԵՄ սահմանային աջակցության առաքելության կարևոր և շարունակական ներդրումը: 29. Գագաթնաժողովի մասնակիցները ի գիտություն են ընդունում, որ ԵՄ շարունակում է ներգրավված լինել Բելառուսի հասարակության հետ «Արդիականացման շուրջ եվրոպական երկխոսության» միջոցով, և որ ԵՄ ու Բելառուսի կառավարության միջև փոխանակումներ են ընթանում արդիականացման հարցերի շուրջ համագործակցության ապագա լավագույն ձևը որոշելու նպատակով: 16 Ա

понедельник, 15 февраля 2016 г.

Հովհաննես Թումանյանի Անուշ

Անուշ

Նախերգանք
ՀԱՄԲԱՐՁՄԱՆ ԳԻՇԵՐԸ
Բազմած լուսնի նուրբ շողերին,
Հովի թևին` թըռչելով`
Փերիները սարի գըլխին
Հավաքվեցին գիշերով:
-Եկե՜ք, քույրե՜ր, սեգ սարերի
Չըքնաղագեղ ոգիներ,
Եկե՜ք, ջահել սիրահարի
Սերը ողբանք վաղամեռ:
Օխտն աղբյուրից ջուր է առել
Կույս սափորով , լուռ ու մունջ,
Օխտը ծաղկից ծաղիկ քաղել,
Կապել սիրո ծաղկեփունջ:
Ջուրն ու ծաղիկ աստղունք դըրել,
Խընդիրք արել աստղերին,
Փափագ սըրտով խընդիրք արել`
Բարի ժըպտան իր սերին…
Ափսո՜ս, Անու՜շ, սարի ծաղիկ,
Ափսո՜ս իգիթ քու յարին.
Ափսո՜ս բոյիդ թելիկ-մելիկ,
Ափսո՜ս էդ ծով աչքերին…
Ու նըրանց հետ` ցող-արցունքով
Լըցված սըրտերն ու աչեր`
Սարի ծաղկունք տըխուր սյուքով
Հառաչեցին էն գիշեր:
-Վուշ-վու՜շ, Անու՜շ, վուշ-վու՜շ, քուրի՜կ,
Վու՜շ քու սերին, քու յարին…
Վուշ-վու՜շ, Սարո՜, վուշ-վու՜շ, իգի՜թ,
Վու՜շ քու սիրած սարերին…
-Եկե՜ք, քույրե՜ր, սեգ սարերի
Չըքնաղագեղ ոգիներ…
Երգում էին ողջ գիշեր:
Կանչում էին հըրաշալի
Հընչյուններով դյութական,
Ու հենց շողաց ցոլքն արևի`
Անտես, անհետ չըքացան:
Խոր սուզվեցին ակն աղբյուրի,
Մըտան կաղնին հաստաբուն,
Ու լեռնային վըտակների,
Ալիքները պաղպաջուն:
ԱՌԱՋԻՆ ԵՐԳ
I
Կանչում է կըրկին, կանչում անդադար,
Էն չըքնաղ երկրի կարոտը անքուն,
Ու թևերն ահա փըռած տիրաբար`
Թըռչում է հոգիս, թըռչում դեպի տուն:
Ուր որ հայրենի օջախի առաջ
Վաղու՜ց կարոտով ըսպասում են ինձ,
Ու ձըմռան երկար գիշերը նըստած`
Խոսում են Լոռու հին-հին քաջերից:
Դեպ էն սարերը, որ վես, վիթխարի,
Հարբած շարքերով բըռնած շուրջպարի,
Հըսկա՜ շուրջպարի բըռնած երկընքում,
Հըրճվում են, ասես էն մեծ հարսանքում
Պերճ Արագածի նազելի դըստեր,
Որ Դև-Ալ, Դև-Բեթ և այլ հըսկաներ,
Խոլ-խոլ հըսկաներ հընոց աշխարհի,
Փաղցըրին բերին անառիկ Լոռի:
II
Է՜յ հին ծանոթներ, է՜յ կանաչ սարեր,
Ահա ձեզ տեսա ու միտըս ընկան,
Առաջըս եկան երջանիկ օրեր,
Սիրելի դեմքեր, որ հիմի չըկան:
Անցել են, ոնց որ ծաղկունքը պես-պես,
Որ անցած գարնան կային ձեր լանջում.
Անցե՜լ ձեր գըլխի հերվան ձյունի պես,
Բայց եկել եմ ես` նըրանց եմ կանչում:
Ողջու՜յն Ողջու՜յն ձեզ, կյանքիս անդրանիկ հուշեր,
Որբացած հոգիս ողջունում է ձեզ,
Թըռչուն կարոտով փընտրում ձոր ու լեռ,
Դյութական ձայնով կանչում է հանդես:
Դու´րս եկեք կըրկին շիրմից, խավարից,
Դու´րս եկեք տեսնեմ, շոշափեմ, լըսեմ,
Կյանքով շընչեցե՜ք, ապրեցե՜ք նորից,
Լըցրե´ք պոետի հաճույքը վսեմ…
III
Եվ մութ այրերից մամռոտ ժայռերի,
Թավուտ ծըմակի լըռին խորքերից,
Մանուկ հասակիս հընչուն ծիծաղի
Արձագանքն ահա լըսում եմ նորից:
Թընդում է զըվարթ աղմուկը բինի,
Բարձրանում է ծուխն իմ ծանոթ ուրթից,
Ու բոլորն, ահա, նորից կենդանի
Ելնում են աշխույժ վաղորդյան մութից,
Ու թա՜րմ, ցողապատ լեռների լանջում…
Սու՜ս, ակա´նջ արա,-հովիվն է կանչում…
IV
-Աղջի´, Անաստված, նըստի´ր վըրանում,
Ի՞նչ ես դուրս գալիս, խելքամաղ անում,
Աշուղ ես շինել, չեմ հանգըստանում,
Խաղեր կապելով,Չոլեր չափելով,
Ոչխարըս անտեր,
Ընկել եմ հանդեր:
Ամա՜ն, էրեցիր սիրտըս քու սիրով,
Ոտըս կապեցիր թել-թել մազերով,
Էլ չեմ դիմանալ, կըփախցընեմ զոռով,
Ա´յ սարի աղջիկ,
Ա´յ սիրուն աղջիկ,
Ա´յ դու կարմրաթուշ,
Թուխամազ Անուշ:
Քու հերն ու մերը թե որ ինձ չըտան,
Արին կըթափեմ ես գետի նըման.
Սարերը կընկնեմ, կորչեմ անգյուման.
Ա´յ սև աչքերով,
Ա´յ ծով աչքերով,
Ունքերըդ կամար
Աղջիկ, քեզ համար:
V
Երգում է Սարոն, ու չի կարենում
Աղջիկը հանգիստ նըստի վըրանում:
-Էն ո՞վ էր, նանի´, որ կանչում էր մեզ.
Դու չես իմանում…ականջ արա, տե՜ս…
-Հերի´ք է, Անու´շ, ներս արի դագեն,
Քանի´ դուրս թըռչես, նայես դես ու դեն.
Տեսնողն էլ կասի- ի՜նչ աղջիկ է սա…
Հազար մարդի մոտ կերթա, կըխոսա:
-Մըտի´կ տուր, նանի´, էն սարի լանջին,
Ի՜նչքան ավլուկ է տալիս կանանչին…
Նանի´, թող գընամ քաղեմ ու հյուսեմ,
Էն սարի լանջին «ջան գյուլում» ասեմ:
-Հանգի´ստ կաց, Անու´շ, դու հասած աղջիկ`
Ի՞նչ ունիս ջահել չոբանների մոտ,
Նըստիր վըրանում, քու գործին մըտիկ,
Պարկեշտ կաց, աղջի´, ամոթ է, ամո՜թ:
-Ա՜խ, սիրտըս, նանի´, չըգիտեմ ընչի,
Մին լաց է լինում սևակնա՜ծ, տըխու՜ր,
Մին թև է առնում, ուզում է թըռչի,
Չըգիտեմ` թե ու՜ր, չըգիտեմ` թե ուր…
Նանի´ ջան, նանի´, ես ին՞չպես անեմ,
Ի՞նչ անի անքուն, անհանգիստ բալեդ,
Նանի´ ջան նանի´, կուժը թող առնեմ,
Աղբյուրը գընամ աղջիկների հետ…
VI
Կըժերն ուսած` թըռվըռալով
Ջուրն են իջնում աղջիկներ,
Խընդում իրար ուսի տալով,
Երգը զընգում սարն ի վեր:
-Ամպի տակից ջուր է գալի,
Դոշ է տալի, փըրփըրում.
Էն ու՞մ յարն է նըստած լալի
Հոնգուր-հոբգուր էն սարում:
Ա՜յ պաղ ջըրեր, զուլալ ջըրեր,
Որ գալիս եք սարերից:
Գալիս` անցնում հանդ ու չոլեր,
Յարս էլ խըմե՞ց էդ ջըրից:
Յարաբ խըմե՞ց, յարաբ հովցա՜վ
Վառված սիրտը էն յարի,
Յարաբ հովցա՞վ, յարաբ անցա՞վ
Անքուն ցավը ջիգյարի…
-Աղջի´, քու յարն եկավ անցավ
Վառված, տարված քու սիրով,
Էրված ջիգյարն` եկավ անցավ,
Չըհովացավ պաղ ջըրով…
Ամպի տակից ջուր է գալի,
Դոշ է տալի, փըրփըրում.
Ա՜խ, իմ ազիզ յարն է լալի
Հոնգուր-հոնգուր էն սարում:
VII
Ու պառավ նանի սըրտի մեջ հանկարծ
Ձեն տըվավ թաքուն մի խավար կասկած.
-Էն ե՜րբ էր` Անուշն իր կուժը առավ,
Աղբյուրը գընաց ու ետ չըդառավ…
Ամպերն եկել են սարերը պատել,
Ձորերը լըցվել, իրար փաթաթվել,
Հազար չար ու շառ, հազար հարամի,
Հազար ջահելներ վըխտում են հիմի…
Ու ելավ տեղից պառավը հանկարծ.
-Ու կորար, Անու՜շ, ա´յ մազըդ կըտրած…
Ու ձորի գըլխին. Ձեռքը ճակատին,
Կանչում է, կանչում անահ զավակին:
-Աղջի՜, սևասի՜րտ, քու ահը կըտրի,
Աղջիկը մենակ ձո՞րը կըմըտնի.
Ամպը կոխել է, աշխարհքը մըթնել,
Ի՞նչ ես կորցըրել` չես կարում գըտնել…
Աղջի, հե՜յ Անուշ, ա´յ աղջի՜, Անու՜շ…
Ծընկանը զարկում, հառաչում է «վու՜շ».
Ու ձորի գըլխին մոլորված կանգնած
Նայում է ներքև սիրտը սևակնած:
Ամպերն եկել են սարերը պատել:
Ձորերը լըցվել, իրար փաթաթվել,
Հազար չար ու շառ, հազար հարամի,
Հազար ջահելներ վըխտում են հիմի:
VIII
-Թո´ղ, կանչում են ինձ…մերըս կիմանա…
-Չէ´, Անո´ւշ, քի´չ էլ, մի´ քիչ էլ մընա…
-Չէ´, թող ես գնամ… ա՜խ, ի՜նչ խենթ եմ ես…
Դու ինձ չես սիրում, չես սիրում ինձ պես,
Հենց ես եմ մենակ լալիս ու տանջվում,
Դու սարի լանջին խաղեր ես կանչում…
Վաղո՜ւց, վաղուց ես դու ինձ մոռացել…
Ես ե՜րբ եմ եկել էստեղ քարացել
Ու մընում եմ քեզ, մընո՜ւմ, անիրա´վ
, Էնքան մընացի` աչքըս ջուր դառավ.
Ինձ չես լըսում,
Չես ափսոսում,
Էլ չես ասում`
Ինչ կըլանում ես…
Ես կըվառվեմ,
Հուր կըդառնամ,
Ես կըհալվեմ,
Ջուր կըդառնամ,
Ես չըգիտեմ `
Ինչ կըդառնամ,
Թե որ մին էլ
Էսպես մընամ…
Ասում են` ուռին
Աղջիկ էր ինձ պես,
Մընում էր յարին,
Ու չեկավ նա տես:
Խեղճը դողալով`
Անհույս կըռացավ,
Դարդից չորացավ,
Ուռենի դարձավ:
Ջըրերի վըրա
Գըլուխը կախած
Դեռ դողում է նա
Ու լալիս կամաց,
Ու ամբողջ տարին
Մի միտք է անում,
Թե յարը յարին
Ո՜նց է մոռանում…
-Ա՜խ, Անո՜ւշ, Անո՜ւշ, էդ ի՞նչ ես ասում.
Բա դու չե՞ս լըսում
Են, որ լանջերին խաղեր եմ ասում.
Ո՞ւմ հետ եմ խոսում…
Էն, որ գիշերով շըհու եմ փըչում,
Էն ո՞ւմ եմ կանչում…
Էն, որ մոլորված նըստած եմ մընում,
Ո՞ւ մ հետ եմ լինում…
Էն, որ հառաչում ու ախ եմ քաշում,
Էն ո՞ւմ եմ հիշում…
Ա՜խ, Անո՜ւշ, Անո՜ւշ, անաստվա´ծ Անո՜ւշ…
Արբեցա՜ծ, անո՜ւժ
Հառաչեց հովիվն ու սըրտին ընկավ,
Հալվեցա՜վ, հանգա՜վ…
IX
-Անու՜շ, ա´յ աղջի՜, Անու՜շ, տու´ն արի…
Կանչում է մերը, հառաչում, կանչում:
-Գալիս եմ, գալի՜ս, գալիս եմ, նանի՜…
Ձորից աղջկա ձենն է ղողանջում:
Ու մազերն անկարգ տըված թիկունքով
Ու ցըրված շիկնած այտերի վըրան,
Դուրս եկավ թեթև ամպերի տակից
Անուշը` փախած եղնիկի նըման:
Նա կուժը դատարկ ետ բերավ կըրկին,
Իսկ ուսին տարած ուսաշոր չըկա,
Թողել է էն էլ ջըրի եզերքին…
Ա՜խ, անհոգություն ջահել աղջկա…
Նանի´, վախեցի, գանգատվում է նա,
Եվ ուզում է լալ, չի կարողանում.
Նանի´, ներքևում ես մարդիկ տեսա,
Կարծեցի` թուրքեր էին լողանում…
Անիծում է ծեր մերը բարկացած
Իրեն մոռացկոտ, վախկոտ Անուշին,
Ու անեծք տալով իջնում է նա ցած`
Դատարկ ետ բերած հին կուժը ուսին:
ԵՐԿՐՈՐԴ ԵՐԳ
X
ՀԱՄԲԱՐՁՄԱՆ ԱՌԱՎՈՏԸ
Համբարձումն եկավ, ծաղկունքը ալվան
Զուգել են հանդեր նախշուն գորգերով:
Փունջ-փունջ աղջիկներ սարերը ելան
Վիճակ հանելու աշխույժ երգերով:
-Համբարձում յա´յլա,
Յայլա´ ջան, յա´յլա,
Սև սարեր, յա´յլա,
Յայլա´ ջան, յա´յլա:
Երգ ու բույր խառնած,
Թև-թևի բըռնած
Զուգում են լեռներ,
Ծաղիկ են քաղում,
Ծաղկի հետ խաղում,
Ինչպես թիթեռներ:
-Համբարձում յա´յլա,
Յայլա´ ջան, յա´յլա,
Լավ օրեր, յա´յլա,
Յայլա´ ջան, յա´յլա:
Եկավ Համբարձում
Ծաղկով զարդարված,
Մեր բախտին հարցում.
-Ո՞վ է մեզ գւրված:
-Ա´յ ջան տղա, չոբա´ն տղա, ու՞մն ես դու:
-ԱՍտված գիտի, աշխարհ գիտի` իմն ես դու:
Դե հանի´ր, աղջի´,
Վիճակն ի բարին,
Երգերով գովենք
Էն իգիթ յարին:
-Բեղը ծիլ-ծիլ, բոյը թիլ-թիլ էն յարի,
Ի՜նչ դարդ ունեմ քանի նա կա աշխարհի:
-Համբարձում յա´յլա,
Յայլա´ ջան, յա´յլա,
Հուր սըրտեր, յա´յլա,
Յայլա´ ջան, յա´յլա:
Թընդում են երգեր, խընդում են սըրտեր,
Ու շուրջ բոլորած վիճակ են հանում.
Ելնում է մեկին իր երազն ու սեր,
Մյուսի մուրազը սըրտումն է մընում:
XI
Պըտույտ է տալիս վիճակը նորից
Քուշուշքը գըլխին ծաղիկ Ծաղկամեր,
Թընդում «ջան գյուլում» մատաղ սըրտերից,
Հետը գըվգըվում են ծաղկոտ սարեր:
-Ա´յ թուխ մազավոր աղջիկ,
Ա´յ սարի սովոր աղջիկ,
Ջիգյարին գյուլլա դիպչի
Քեզ սիրի ով որ, աղջիկ:
_Ո՜հ, ի՜նչ սև վիճակ քեզ բաժին ընկավ,
Սևաբա´խտ քուրիկ, նազելի Անուշ.
Քու ձեռը կոտրի, ով որ հանեցիր…
Ու ողջ մընացին մոլորված, ապուշ:
-Սուտ բան է, քուրի´կ, դու մի´ հավատար,
Լոկ պատահական մի չար խոսք է սա.
Սիրտըդ մի´ կոտրի սուտ բանի համար,
Քու խաղը խաղա´, ջան գյուլում ասա:
-Ա՜խ, չէ´, ես գիտեմ, որ ես բախտ չունեմ.
Ես երբե՜ք, երբե՜ք բախտ չեմ ունեցել…
Ես միշտ էլ էսպես անբախտ կլինեմ.
Մանուկ օրից են դեռ ինձ անիծել…
Ասում են` մի օր, ես օրորոցում,
Մի պառավ դարվիշ մեր տուն է գալի,
Իր խաղն ասում է ու բաժին ուզում,
Իմ նանը նըրան բաժին չի տալի.
-Կորի´, ասում է, կորի´ մեր դըռնից,
Երեխաս ճաքեց, հեռացի´ր, գընա´…
Ու դարվիշն էնտեղ անիծում է ինձ,
Էե` դըրա օրը լացով անց կենա…
Ա՜խ, էն դարվիշի անեծքին անգութ
Ու էս վիճակին տեղյակ է աստված.
Սիրտըս էլ միշտ փա՜կ, սիրտըս էլ միշտ մու՜թ,
Ի՜նչ կա, չըգիտեմ, իմ առջև պահված…
-Մի´ տըրտմիր, Անու´շ, մի´ լինիր համառ.
Մեր ձեռքով հանած մի անմիտ վիճակ,
Մի խելառ դարվիշ, մի անեծք հիմար,
Ու լալիս ես դու էդպես սըրտաճա՜ք…
Հանգի´ստ կաց, քուրի´կ, դու մի´ հավատար,
Լոկ պատահական մի չար խոսք է սա,
Սիրտըդ մի´ կոտրի սուտ բանի համար,
Քու խաղըդ խաղա, ջան գյուլում ասա:
/Խումբը երգում է/
Աղջի, բախտավո´ր,
Երնե՜կ քու սերին,
Քու սարի սովոր
Սև-սև աչերին:
-Համբարձում յա´յլա,
Յայլա´ ջան, յա´յլա,
Սեր-օրեր, յա´յլա,
Յայլա´ ջան, յա´յլա:
Մեռնեմ գարունքիդ,
Ծաղկած գարուն ես,
Սարի պես մեջքիդ
Կանգնած յար ունես:
-Համբարձում յա´յլա,
Յայլա´ ջան, յա´յլա,
Սար-յարեր, յա´յլա,
Յայլա´ ջան, յա´յլա:
/Անուշը մենակ/
Ա՜խ, իմ բախտը կանչում է ինձ,
Չեմ հասկանում` դեպի ուր…
Դողում է պաղ նըրա ձենից
Իմ սիրտը սև ու տըխուր:
Դուք էլ, սարի սիրուն ծաղկունք,
Թաքուն մի ցավ ունիք լուռ,
Աչիկներըդ լիքն է արցունք,
Սիրտներըդ սև ու տըխուր:
Ա՜խ, ծաղիկներն էս աշխարհքում
Տանջվում են միշտ էսպես զուր,
Տըրորվում են ու թառամում`
Սիրտները սև ու տըխուր:
/Խումբը հեռվից/
-Համբարձում յա´յլա,
Յայլա´ ջան, յա´յլա,
Վառ ցավեր, յա´յլա,
Յայլա´ ջան, յա´յլա:
ԵՐՐՈՐԴ ԵՐԳ
XII
Ձըմռան մի գիշեր կար մի հարսանիք,
Հըրճվում էր անզուսպ ամբոխը գյուղի.
Գյուղն էին իջել հովիվ պատանիք`
Աղջիկ տեսնելու, պարի ու կոխի:
Ու պարից հետո լեն հըրապարակ
Բաց արին մեջտեղն արձակ գըլխատան,
Զուռնաչին փըչեց կոխի եղանակ,
Ահել ու ջահել իրարով անցան:
Հարա՜յ են տալի-« քաշի՜ հա, քաշի՜…»
Ու դուրս քաշեցին զոռով երկուսին.
Մինը մեր Սարոն, իսկ մյուսն Անուշի
Անդրանիկ եղբայր գառնարած Մոսին:
Ողջ գյուղը կանգնեց պարըսպի նման,
Ջոկվեց, բաժանվեց երկու բանակի,
Ամեն մի բանակն ընտրեց փահլևան,
Կանգնեց թիկունքին տըղերանց մեկի:
Գոռում են, գոչում երկու բանակից.
-Սըրտապինդ կացե´ք, մի´ վախեք, տըղե´րք,
Իսկ նորեկ հարսի փարդի քամակից
Նայում են կանգնած հարս ու աղջըկերք:
XIII
Վեր կացավ Մոսին. իրեն կըտրատում,
-Թող գա՜, գոռում է, որ բըռնենք նորից,
Թե չէ նամարդը, արևս եմ երդվում,
Էլ չի պըրծնելու երբեք իմ ձեռից:
Վե՜ր չի գցել ինձ… ինձ խաբել է նա…
Մեյդան բաց արեք, թող մին էլ մեջ գա…:
Ու ամեն կկողմից ուրախ հըռհըռում,
Թունալի ծաղրով կանչում են , գոռում.
-Չե´լավ, էդ չե´լավ,
Վեր չի գըցել դեռ,
Մոսին թոլ ելավ-
Խոզապարկուկ էր…
Հա´, հա´, հա´, տըղե´րք,
Մեջքը թափ տըվեք…:
XIV
Եվ աղմկալի հարսանքի տանից
Դուրս եկավ Մոսին սաստիկ վիրավոր.
Արյուն է կաթում սևակնած սըրտից,
Գընում է ըշտապ, քայլերը մոլոր:
-Ամո՜թ քեզ, Մոսի´, թու´ք ու նախատինք,
Ամո՜թ քեզ նըման գոված իգիթին,
Մի անունըդ հիշիր, մի բոյիդ մըտիկ,
Դեռ քո թիկունքը չէր տեսել գետին:
Ի՜նչպես վեր ընկար դու՜ սարի նըման,
Երբոր նայում էր ողջ գյուղը կանգնած…
Դու՜ կուչ գաս տակին Սարոյի ծընկան,
Նըրանից հետո երևաս կանա՜նց…
Եկա՞ծ էր էս բանն իսկի քու գըլխին…
Ծաղրատեղ դառար բովանդակ գեղին…
Դե մեռի´ր էլի´, գետինը մըտի´ր,
Տանը վե´ր ընկի´ր` իլիկ պըտըտիր…:
XV
-Վա՜յ, վա՜յ, Մո´սի ջան, ինձ մի´ ըսպանիր,
Սըրանից հետո չե´մ սիրիլ նըրան…
Վախենում եմ ես… ղամեդ տեղը դիր…
Սիրտըս դողում է տերևի նըման…
Խնդրում էր լալով եղբոր առաջին
Անզոր ու դալուկ իր քույրը չոքած.
Մոսին` փայլկըտուն խանչալը ձեռին`
Ուզում էր մորթել նըրան աչքը բաց:
-Դե իմ անունով երդվի´ի, անըզգա´մ,
Որ էլ Սարոյին դու չես սիրելու,
Թե չէ` տեսնու՞մ ես, խանչալը հանած`
Մինչև դաստակը սիրտըդ եմ խըրելու:
Քու ոտի հողն եմ, Մոսի´ ջան, Մոսի´,
Դու քու եսիրին երդու՞մ ես տալիս…
Ես էլ Սարոյին չեմ սիրում` ասի,
Տեսնու՞մ ես չոքած ինչպե՞ս եմ լալիս…
-Դու խաբու՞մ ես ինձ, սուտլի´կ, խաբեբա´.
Չե՞ս սիրում ասիր. Էն ի՞նչ է հապա,
Էն ի՞նչ է հապա, որ տեղն ենք մըտնում`
Հեկեկում ես դու գիշերվա մըթնում.
Էն ի՞նչ է հապա, որ դու երազում
«Սարո ջան, Սարո՜… Սարո» ես ասում…
-Մո´սի ջան, Մո´սի, գըլխովըդ շուռ գամ,
Ինձ մի՜ ըսպանիր, ինձ թող էս անգամ.
Էլ չեմ սիրիլ ես, երբ դու չես ուզում,
Էլ չեմ կանչիլ ես նըրան երազում…
Ինձ մի´ըսպանիր, ղամեդ տար հեռու…
Քու քույրը չե՞մ ես, իմ Մոսին չե՞ս դու…
XVI
Ու էն հարսանքից թըշնամի դարձան
Ախպեր տըղերքը էս դեպքի համար.
Ընկեր, բարեկամ գընացին, եկան,
Կըրկին հաշտության չեղավ մի հընար:
Անկոտրում Մոսին, էլ ո՞ր Մոսին էր,
Որ` աչքը դեռ բաց, էս լուս աշխարքում,
Իրեն հարազատ քըրոջը տեսներ
Նամարդ ընկերի` Սարոյի գըրկում:
Գուցե գիշերս էլ` իր հերսից անքուն`
Ուզու էր ջահել քըրոջն ըսպանի,
Սարոյի անունն ու սերը թաքուն
Խանչալի ծերով սըրտիցը հանի:
Ո՜վ գիտի, գուցե հենց էս գիշեր էլ
Իգիթ ոսոխներն անհաշտ ու համառ,
Մեկմեկու հոտից ոչխար են քըշել,
Մեկմեկից վըրեժ առնելու համար:
Կարող է նույնպես պատահել հանկարծ,
Որ մեկի դեզը արդյունքը հընձի,
Գիշերվա ժամին հըրով բռընկած,
Երկնահաս բոցով աստղերը խանձի:
ՉՈՐՐՈՐԴ ԵՐԳ
XVII
Ամպերը դանդաղ, ուղտերի նըման`
Նոր են ջոր խըմած ձորից բարձրանում.
Քարոտ թիկունքից Չաթինդաղ լեռան
Նոր է արևը պըռունգը հանում:
Գյուղում աղմուկով իրար են անցնում,
Կըտեր ծերերին կանայք հավաքված,
Տըղերքը դեպի քարափն են վազում`
Հըրացանների կիսերից բըռնած:
XVIII
Եկավ վիթխարի ծերունի մի մարդ,
Կանգնեց վըրդովված տըըղերանց միջին,
Մատը դեպի ձոր մեկնելով հանդարտ
Էսպես նա պատմեց զոռ տալով չիբխին.
-Էս գիշեր, կեսը կըլներ գիշերվա,
Դեռ չէի կըպցրել աչքըս տեղի մեջ,
Քունս էլ է կորել, ջանս էլ էն վաղվա,
Ամեն մի բանից մընացել եմ խեղճ…
Հա´, հալալ կեսը կըլներ գիշերվա,
Շունը վերկացավ էս կըռան վըրա.
Հեյ-հե՜յ, կանչեցի, ձեն տըվող չելավ.
Շունը գազազեց, շունը վեր կալավ…
Հե՜յ գիդի, ասի ինքըս իմ միջում,
Ի՜նչ է մընացել առաջվան տըղից.
Քընում էի վաղ մենակ արխաջում,
Մի ձեն լըսելիս վեր թըռչում տեղից…
Էն էի ասում, քընել չէի դեռ.
Կըլիներ դառը գիշերվան կեսը,
Երկու մարդկային սև կերպարանքներ
Շան առջև փախած` ցած իջան դեսը…
Էս որ լըսեցին, դես ու դեն ցըրված
Տըղերքը ճեպով ձորը ներդ մըտան,
Ու մըտի տակին, ճամփիցը ծըռված,
Երկու մարդու թարմ ոտնոտեղ գըտան:
XIX
Ամբողջ մի ամիս խումբը զինավառ
Սարեր ու ձորեր ոտնատակ տըվեց`
Չոբան Սարոյին գըտնելու համար.
Որ սարիցն իջավ, Անուշին փախցրեց:
-Հալալ է տըղին, ա´յ իգիթություն,
Ահա թե ինչպես կըփախցնեն աղջիկ:
Մենակ Անուշի ախպերը-Մոսին
Մընաց հանդերում.երդում կերավ նա,
Ուր որ էլ լինին` նըրանց միասին
Գըտնի` կոտորի, սիրտը հովանա:
Մընաց հանդերում: Եվ ահա մի օր,
Քաղվոր կանանց մեջ, մըթան հետ, թաքուն,
Շորերը պատռած, տըխուր, գըլխակոր
Անուշը ձորից եկավ հորանց տուն:
XX
-Աղջի´, Վա´րդիշաղ, թե հոգիդ սիրես,
Մի գարիդ գըցի´ր, տես ի՞նչ է ասում.
Աչքըս խավարի, տեսիլ դառնամ ես,-
Տեսիլք եմ տեսել գիշերս երազում:
Մի մութ ձորի մեջ, մի նեղ ձորի մեջ,
Անբախտ Սարոյի ոչխարը կանգնած,
Լեզու էր առել ու խաղ էր կանչում,
Ու խաղ էր կանչում ձեն ձենի տըված…
Մի գարիդ գըցիր, թե որդով խընդաս,
Էս երազն իսկի ես լավ չեմ փորձել.
Ողորմած աստված, քու դուռը բանաս,
Քու ոտի հողն ենք-դու ես ըստեղծել…
Անբան գառները մութ ձորի միջին
Խաղ էին կանչում ու ձենով լալիս,
Սարոյի նանն էլ նըրանց առաջին
Աղլուխ էր առել ու պար էր գալիս…
-Աղջի´, Մա´նիշակ, վատ բան ես տեսել,
Գարիս էլ ահա, էդպես դուրս եկավ.
Էս չարն, էս բարին… Սարոն է էս էլ…
Տե´ս, ահա, Սարոն սև ճամփեն ընկավ…
Աստված խընայի ջահել-ջիվանին,
Աստված խընայի իր անբախտ նանին…
XXI
Ու ման է գալի սարերը ընկած
Սարոն փախցըրած եղջերվի նըման,
Օրհասն առաջին, գընդակն ետևից,
Հանդերը` դըժողք, ընկերը` դուշման:
Եվ երբ երեկոն հանդարտիկ ու լուռ
Սարերից իջնում, խավարն է պատում,
Նըրա բայաթին ողբում է տըխուր,
Ընկեր սարերին խոսում, գանգատվում:
-Բարձըր սարեր, ա´յ սարեր,
Ձեն եմ տալի «վա´յ», սարե´ր,
Դուք էլ ինձ հետ ձեն տըվեք:
Իմ դարդերի թայ սարե´ր:
Որս եմ` բութես ձեզ արած,
Ձեր ձորերին, ձեզ արած,
Կուզեմ կորչեմ անգյուման
Էս աշխարհքից բեզարած:
Կորչեմ բեզար դատարգուն,
Քարե-սարեսար դատարգուն,
Մեռնեմ պըրծնեմ էս օրից,
Բալքի առնեմ դադար-քուն:
Ա՜խ, կըմեռնեմ` ամա նա
Վա՜յ թե հանկարծ իմանա,
Ես ազատվեմ էս ցավից,
Աչքը լալով նա մընա:
ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԵՐԳ
XXII
Լալիս է Անուշն երեսին ընկած,
Կանգնած են շուրջը կանայք հարևան,
Ու խոսք չեն գըտնում ասեն անարգված,
Տարած, ետ բերած , անբախտ աղջըկան:
Աստված խընայեց`կոպիտ ախպերը
Հեռու հանդերից դեռ տուն չէր դարձել,
Իսկ խոժոռադեմ ալևոր հերը
Ըսկսավ փըրփըրած թըքել, անիծել:
-Դու՜րս գընա, կորի´, ա՜յ լիրբ, անըզգա՜մ,
Սև ու սուգ լինի թագ ու պըսակըդ.
Կորի՜, չերևաս աչքիս մյուս անգամ,
Գետինը մըտնի երկար հասակըդ:
Տեսա´ր, որ նըրան ատում է Մոսին,
Չեն ուզում, տեսար, նըրան հերն ու մերդ
Դու քանի գըլուխ ունիս քո ուսին,
Որ վեր ես կենում փախչում նըրա հետ:
Խռնըված գյուղացիք կըտուրից իջան`
Մեղմելու կոպիտ բարկությունը հոր,
Հայտնըվեց նույնպես գյուղի քահանան,
Մի պատկառելի հըսկա ալևոր:
-Դու´րս գընացեք դու´րս, գոչեց տերտերը,
Անուշը թողեք ուղիղն ինձ ասի,
Թողեք նա հյտնի իր միտքն ու սերը,
Նըրանից հետո բանը կըպարզի:
Մի´ լար, իմ աղջի´կ, ինձ խոստովանի´ր,
Սիրու՞մ ես նըրան, քու կամքո՞վ փախար…
Եթե սիրում ես` էլ դարդ մի´ անիր,
Պիտի պըսակեմ ես ձեզ անպատճառ…
-Ի՜նչ են հառաչում, էն ո´վ էր, մի տե´ս,
Որ դուրսը հանկարծ աղմըկեց էսպես…
Ո՞վ է ըսպանել… Մոսի՞ն … ու՜մ…ու՜ր…
-Անու՜շ, հե´յ Անու՜շ…ջուր հասցըրե´ք, ջու՜ր…
XXIII
Ինչպես մի հեղեղ վեր կենար հանկարծ,
Երկընքի մըթնած ամպերից իջներ,
Ինչպես փոթորիկ սաստիկ սրընթաց,
Գյուղից սըլացան մի խումբ կըտրիճներ:
Ցավից տաքացած էլ բան չեն հարցնում,
Թըռչում են, ասես ահից հալածված,
Ու նըրանց առջև ահռելի բացվում
Թըշշում է ձորը արյունով լըցված:
Գյուղը դատարկվեց մի ակնթարթում,
Քարափի գըլխին կանգնած անհամբեր,
Լու՜ռ, սըրտատըրոփ ականջ են դընում,
Նայում են ներքև…ձեն չի գալիս դեռ.
Դեբեդն է մենակ անդընդում` հուզված`
Խըլաձայն ողբով սողում դեպի ցած:
XXIV
Ու մարդասպանը դուրս եկավ ձորից,
Դեմքը այլայլված, քայլվածքը մոլոր.
Սարսափ է կաթում արնոտ աչքերից,
Եվ կերպարանքը փոխված է բոլոր:
Առանց նայելու մարդկանց երեսին,
Առանց խոսելու, սևակնած, դաժան,
Մոտեցավ սրահին, կախ տըվավ սընին
Սև հըրացանը` սև օձի նըման:
Պապանձվեց նույնպես ամբոխը մեխված,
Ոչ ոք ծըպըտալ չի համարձակվում,
Մենակ մի հոգի անզուսպ կատաղած`
Հարա՜յ է կանչում, երեսը պոկում:
Մեռած չոբանի պառավ նանն է նա`
Ցավից խելագար, բառաչում, լալիս.
Տարաբա´խտ ծընող, վազում է ահա,
Ձորիցն է տըխուր գոռոցը գալիս:
XXV
Սըգավոր կանայք նըրա ետևից
Հարա՜յ կանչելով ձորը վազեցին,
Իրենց կորցրածն էլ հիշելով նորից`
Դիակի շուրջը հերթով շարվեցին:
Իգիթին վայել սըրտառուչ ողբով
Լաց ու կոծ արին ձեն ձենի տըված.
Տըղերքն էլ մըթին, լուռ ու գըլխակոր.
Մընացին մոտիկ քարերին նըստած:
Ողբացին անշունչ դիակի վըրա`
Անտեր մընացած ոչխարի մասին,
Անսիրտ անեծքով հիշեցին նըրա
Անճար մընացած խեղճ յարի մասին.
Եվ նըրա մասին, որ ընկերները
Հանդը գընալիս Սարո կըկանչեն,
Որ սարից փախած սոված շըները
Կըտերը պիտի ոռնան, կըլանչեն:
Ծանըր չոմբախը, գըլուխը մեխած,
Օճորքում դըրած պիտի մըրոտի,
Երկար խանչալը պատիցը կախած,
Պատենում մընա ու ժանգը պատի…
Որ հով սարերի սովորած նանը
Էլ սար չի գընալ առանց Սարոյի:
Սև շորեր հագած կընըստի տանը,
Անցած օրերը միտը կըբերի:
Եվ ամեն մի խոսք, մի հիշողություն
Կըտրատում էին սիրտը ծեր նանի,
Եվ աղաչում էր նա մեռած որդուն`
Մի անգամ խոսի, աչքը բաց անի:
-Ընչի՞ չես խոսում, ընչի՞ չես նայում,
Իմ օր ու արև, կյանք ու ջան` որդի,
Դու իմ գերեզմանն ընչի՞ ես խըլում,
Թըշնամի´ որդի, դավաճա´ն որդի…
Բայց չէին բացվում աչքերը փակված,
Շուրթերը սառել, չորացել էին.
Նըրանց արանքից ատամները բաց`
Սիպտակ շարքերով երևում էին:
Ու նա կատաղած` հանդուգն անեծքով
Ծառս եղավ դուշման երկընքի դիմաց,
Եվ հայհոյում էր, և կուրծքը ծեծում,
Եվ լալիս էին ձեն ձենի տըված…
-Կարմիր արևից ընկած, Սարո ջա՜ն,
Կանանչ տերևից ընկած, Սարո ջա՜ն…
Արևս հանգավ, Սարո ջա՜ն…
Գիշերս ընկավ, Սարո ջա՜ն…
Գիշերը ընկավ, թանձրացավ մութը,
Ու նըվաղեցին ձեները տըրտում,
Հոգնեցի՜ն, հանգա՜ն… Ծերուկ Դեբեդը
Սըգում էր մենակ խավար անդընդում:
Սըգվոր գետը`
Ծեր Դեբեդը,
Սիրտը քըրքրած,
Ջուրը փրփրած,
Քարոտ ափին,
Լեռ քարափին,
Դեռ ծեծում է,
Հեծեծում է…
XXVI
Եվ մի քանի ընկեր-տըղերք
Ձորում, գետի եզերքին,
Փոս փորեցին ու սըրտաբեկ
Հողին տըվին հովվի դին:
Ծառ ու ծաղիկ` սըվսըվալով
Բույր խընկեցին դյուրեկան,
Ծեր Դև-բեդն էլ ահեղ ձենով
Երգեց վըսեմ շարական:
Ու տըղերքը տըխուր ու լուռ
Վերադարձան դեպի տուն,
Ձորում թողած մի սև բըլուր,
Մի գերեզման անանուն:
ՎԵՑԵՐՈՐԴ ԵՐԳ
XXVII
Գարունը եկավ, հավքերը եկան,
Սարեր ու ձորեր ծաղիկներ հագան.
Մի աղջիկ եկավ, մի մենակ քաղվոր,
Գետի եզերքին շըրջում է մոլոր,
Շըրջում է մոլոր, խընդում ու լալիս:
Երգեր է ասում ու ման է գալիս:
-Սիրուն աղջի´կ, ի՞նչ ես լալիս
Էդպես մենակ ու մոլոր,
Ի՜նչ ես լալիս ու ման գալիս
Էս ձորերում ամեն օր:
Թե լալիս ես` վարդ ես ուզում`
Մայիս կըգա, մի քիչ կաց,
Թե լալիս ես` յարդ ես ուզում,
Ա՜խ, նա գընա՜ց, նա գընա՜ց…
Արտասվելով, լալով էդպես
Ետ չես դարձնի էլ գերիդ,
Ինչու՞ իզուր հանգցընում ես
Ջահել կըրակն աչքերիդ:
Նըրա անբախտ շիրմի վըրա
Պաղ ջուր ածա աղբյուրի,
Դու էլ գընա, նոր սեր արա,
Էսպես է կարգն աշխարհի:
-Շնորհակալ եմ, անցվոր ախպե´ր,
Աստված պահի քու յարին.
Ճամփիդ վերջում կանգնած է դեռ
Անուշ ծիծաղն աչքերին…
Ուրախ սըրտով դուք ձեր սերը
Վայելեցեք անթառամ,
Ինձ արցունք է տըվել տերը,
Ես պիտի լամ, պիտի լամ…
Ու ման է գալիս,
Երգում է, լալիս:
Երգերը անկապ, երգերը տըխուր,
Արցունքի նըման հոսում են իզուր.
Բայց լալիս է նա ու երգեր ասում,
Ու միշտ էն անմիտ տըրտունջն է խոսում,
Թե ինչպես հանկարծ աշխարհքը փոխվեց,
Ինչպես դատարկվեց կյանքում ամեն բան,
Սարերը մընացին որբ ու անչոբան,
Թե ինչպե´ս հանկարծ նա գընաց հեռու,
Էլ չի դառնալու՜, էլ չի դառնալու՜…
-Ե´տ դառ, ե´տ, իգի´թ,
Ետ դառ, անիրա´վ,Կարոտած յարիդ
Աչքը ջուր դառավ:
Ոչխարդ էն սարով
Շուռ տուր, տու´ն արի,
Փախի´ր գիշերով
Ու թաքուն արի…
Ա´խ, էն կանաչ սարի լանջին
Ո՞վ է քընած էն տըղեն,
Վըրեն քաշած սև յափընջին,
Կուռը հանած էն տըղեն…
Ջա՜ն, իմ յարն է, ջանի´ն մեռնեմ,
Ծաղկի հոտով նա հարբել,
Սարի լանջին, հովի միջին
Մու՜շ-մու՜շ, անուշ մըրափել:
Վե´ր կաց, վե՜ր, իգի´թ,
Վե´ր կաց, անիրավ,
Ոչխարըդ բեր կիթ,
Օրը ճաշ դառավ…
Արի՜, ջա´ն, արի՜,
Կարոտըս առնեմ…
Տեսե´ք, տեսե´ք, դափ ու զուռնով
Ի՞նչ հարսնիք է դուրս գալի,
Մարդիկ ուրախ, թոն ու ձյունով
Ձի են խաղում, չափ տալի…
Աղջի´, աղջի´, մըտիկ արեք,
Էս ի՞նչ տեսիլք ես տեսա.
Ո՞վ էր տեսել էսպես հարսնիք-
Ո´չ հարս ունի, ո´չ փեսա…
Բերում են հըրեն,
Ամա՜ն, մեր տան դեմ…
Վե՜ր դըրեք, վըրեն
Հյուսերըս քանդեմ…
Ես էլ եմ գալի՜ս,
Էդ ու՞ր եք տանում…
Ինձ էլ թաղեցեք
Իր գերեզմանում…
Ա՜խ, չէ´, ամա՜ն, ասում են դա
Մի դիակ է լու՜ռ, սառած,
Արյունը չոր դեմքի վըրա,
Աչքերն անթարթ, սիպտակած:
Նա սիրուն էր, անուշահոտ,
Աչքերը լի ծիծաղով,
Նա գալիս էր ցողոտ, շաղոտ,
Հանաքներով ու խաղով…
Արի՜, ջա՜ն իգիթ,
Արի՜, անիրա´վ,
Կարոտած յարիդ
Աչքը ջուր դառավ:
Էլ մի´ ուշացնի,
Ես շատ եմ կացել,
Էլ մի լացացնի,
Ես շատ եմ լացել…
Տե՜ս, կըխռովե՜մ,
Լաց կըլեմ ես է՜լ…
Չեմ խոսիլ քեզ հե՜տ…
Չեմ սիրիլ քեզ է՜լ…
XXVIII
Անլըռելի վըշվըշում է
Պըղտոր ջուրը Դեբեդի
Նըրա ափին կանաչում է
Մենակ շիրիմն իգիթի:
Նըրա շուրջը հեգ սիրուհին
Թընդացնում է ողբ ու լաց,
Ձեն է տալիս իր Սարոյին
Ու պըտըտվում մոլորված:
Ու հոսում է գիշեր-ցերեկ
Արցունքն անբախտ աղջկա,
Բայց իր սիրած տըղան երբեք
Չըկա՜, չըկա՜ ու չըկա…
Վըշվըշում է գետը-վու՜շ, վու՜շ,
Ու հորձանք է տալիս հորդ,
Ու կանչում է` «Արի՜, Անու՜շ,
Արի՜, տանեմ յարիդ մոտ…»
-Անու՜շ, ա՜յ աղջի՜, Անու՜շ, տու՜ն արի…
Կանչում է մերը վերևից, կանչու՜մ.
Լու՜ռ են ձորերը, լու՜ռ են ահռելի,
Դուշման Դեբեդն է մենակ մըռընչում:
Վուշ-վու՜շ, Անու՜շ, վուշ-վու՜շ, քուրիկ,
Վու՜շ քու սերին, քու յարին,
Վուշ-վու՜շ, Սարո´, վուշ-վու՜շ, իգի´թ,
Վու՜շ քու սիրած սարերին…
XXIX
Համբարձման գիշեր, էն դյութիչ գիշեր,
Կա հըրաշալի, երջանիկ վայրկյան.
Բացվում են ոսկի երկընքի դըռներ,
Ներքև պապանձում, լըռում ամեն բան,
ՈՒ աստվածային անհաս խորհըրդով
Լըցվում բովանդակ նըրա սուրբ գըթով:
Էն վեհ վայրկենին չըքնաղ գիշերի`
Երկընքի անհու՜ն, հեռու խորքերից,
Անմուրազ մեռած սիրահարների
Աստղերը թըռած իրար են գալիս,
Գալի՜ս` կարոտով մի հեզ համբուրվում
Աշխարհքից հեռու՜, լազուր կամարում:

Դիպլոմային աշխատանք «Քաղաքային տեսարաններ» Բանգլադեշ

Երևանի  «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի Քոլեջ Խլոյան Գոռ Գարիկի մասնագիտությունը՝ «Լուսանկարչական գործ»   Որակավորումը` լուսանկարիչ. ...